Twarz poza kategorią. Czy androgeniczna uroda to nowy ideał piękna?

Kanony piękna przestały dawać się zaszufladkować. Krążą między kategoriami, a androgeniczna uroda jest w popkulturze coraz bardziej widoczna. Wystarczy spojrzeć na wybiegi, na których od kilku sezonów na nowo definiuje się męskość. Ideał mężczyzny o mocnych rysach i sylwetce siłacza ustępuje miejsca delikatności i niejednoznaczności. Nic nie jest tym, czym się wydaje. Granice między męskim a żeńskim się zacierają. Kiedyś żyliśmy w świecie wyraźnych podziałów, dziś otaczają nas dwuznaczności. Ich symbolem jest płynny ideał piękna, zawieszony między tym, co znane, a próbą uchwycenia czegoś, co wymyka się nazwie.

Pokolenie Z porusza się w tej płynnej rzeczywistości bez kompleksów, a marki szybko zrozumiały, że nie chodzi o chwilową modę, tylko o klienta. To klient, który nie daje się zamknąć w jednej kategorii i nie widzi powodu, by wybierać dział w sklepie według płci. Dla marek to nie gest dobrej woli, tylko rachunek: albo nadążą za takim klientem, albo go stracą.

Zabawa z dress code’em, czyli androgenia ma sto lat

Androgenia nie jest wynalazkiem TikToka. W 1930 roku Marlene Dietrich wystąpiła w „Maroku” we fraku i cylindrze i na oczach widowni pocałowała kobietę. Coco Chanel podbierała garderobę swoim kochankom: tweed, swetry, w końcu spodnie. Poza zabawą modą chodziło o coś poważniejszego, czyli o swobodę ruchu i emancypację. W 1966 roku Yves Saint Laurent pokazał Le Smoking, damską wersję męskiego smokingu. Szokowały przede wszystkim spodnie. Nowojorska bywalczyni Nan Kempner, której w Le Smoking odmówiono wstępu do restauracji, zdjęła je i weszła w samej marynarce, noszonej jak mini sukienka.

Spośród współczesnych projektantów najdalej poszedł Rick Owens. Jego wydłużone, drapowane sylwetki od lat noszą zarówno kobiety, jak i mężczyźni, a modele w spódnicach na jego męskich pokazach dawno przestali kogokolwiek dziwić. Owens podważa samo pytanie o to, kto ma decydować, co wypada nosić. Jego odpowiedź brzmi: każdy. A nosić można wszystko.

„Orlando”: trzysta lat bez jednej płci

Prawo do gry z płynnością płci rości sobie także literatura. W „Orlando” z 1928 roku Virginia Woolf opisała młodego arystokratę z czasów elżbietańskich, który żyje przez ponad trzy stulecia, a pewnego ranka w Konstantynopolu budzi się jako kobieta. Woolf odnotowuje to niemal mimochodem: zmieniła się płeć, osoba została ta sama. Powieść była zresztą literackim listem miłosnym do Vity Sackville-West, co dodaje jej jeszcze jedną warstwę.

W 1992 roku Sally Potter przeniosła „Orlanda” na ekran, a w tytułowej roli obsadziła Tildę Swinton. Trudno o trafniejszy wybór. Swinton zagrała później archanioła Gabriela w „Constantine”, Starożytną w „Doktorze Strange’u”, a w „Suspirii” Luki Guadagnina, ukryta pod warstwą lateksu i fikcyjnym nazwiskiem „Lutz Ebersdorf”, wcieliła się w starego psychoanalityka. Aktorka mówi, że jej tożsamość nie jest czymś stałym, tylko podróżą, a jej role krążą wokół przemiany.

Felix effect: dlaczego nie można oderwać od niego wzroku?

Felix Lee, urodzony w Sydney członek k-popowej grupy Stray Kids, jest zaprzeczeniem macho. A jednak, a może właśnie dlatego, fani ukuli o nim teorię: wystarczy raz go zobaczyć, by przepaść i zostać fanem zespołu. To właśnie Felix effect. Na niektórych zdjęciach jego twarz wygląda niemal kobieco, a jednak nie sposób pomylić go z kobietą. Potem Felix otwiera usta. Ma głos tak niski, że w utworach Stray Kids używa się go jak efektu specjalnego, i ten kontrast między eteryczną twarzą a basem działa na widownię skuteczniej niż jakakolwiek stylizacja.

Moda zauważyła to szybko. Od 2023 roku Felix jest ambasadorem Louis Vuitton i to nie linii męskiej, tylko damskiej, prowadzonej przez Nicolasa Ghesquière’a. Na wybiegu domu mody debiutował w pokazie damskiej kolekcji jesień–zima 2024, a rok później wrócił na wybieg kolejnej damskiej kolekcji. Sam przyznaje, że noszenie zarówno męskich, jak i damskich ubrań dodało mu pewności siebie. Jest też ambasadorem ATiiSSU, koreańskiej marki awangardowych nakryć głowy, której sesja w pełni wykorzystuje jego androgeniczny wizerunek.

W stronę unisex poszedł również Harry Styles. W 2021 roku założył markę Pleasing, która zaczynała od lakierów do paznokci, adresowanych do każdego, kto ma paznokcie. Rok wcześniej Styles pojawił się na okładce amerykańskiego „Vogue’a” w sukni Gucci. Konserwatywna komentatorka Candace Owens zaapelowała wtedy o powrót „męskich mężczyzn”. Styles odpowiedział zdjęciem w garniturze, z bananem w ręku i tym samym hasłem w podpisie. Trudno o lepszy dowód, że ironia jest skuteczniejsza od manifestu.

Dlaczego androgeniczna uroda przyciąga?

Androgenia nie jest niczym nowym, ale dziś przeżywa dosłowne wyjście z szafy. Zillenialsi, którzy mają realną siłę nabywczą, czują się w tej rzeczywistości swobodnie. Myślę, że nakładają się tu dwa czynniki. Pierwszy to bardziej otwarty klimat społeczny, który sprzyja wyrażaniu siebie. Drugi to zwykła wartość rynkowa, bo kapitalizm potrafi spieniężyć każde pragnienie, także pragnienie wymknięcia się kategoriom. Jestem przekonana, że androgyniczne twarze coraz częściej będą spoglądać na nas z billboardów. Lubimy kontrasty, a twarz, której nie da się opisać jednym słowem, zmusza do patrzenia dłużej.

Warto jednak zauważyć, że wszystkie te twarze łączy jedno: są młode, szczupłe i nienagannie piękne. Rynek pokochał androgenię, która dobrze wygląda na zdjęciu. Prawdziwy test nadejdzie wtedy, gdy zobaczymy na billboardzie twarz niejednoznaczną, ale już nie fotogeniczną. Czy wtedy też nazwiemy ją ideałem?