„Połączenia” Roberta Sosnowskiego – na manowcach rezygnacji

To scena z dwunastego rozdziału „Połączeń”, debiutanckiej powieści Roberta Sosnowskiego – i całkiem niezła wizytówka tego, co autor robi z czytelnikiem.

Sosnowski przez lata zarabiał po drugiej stronie muru. Absolwent SGH i łódzkiej Filmówki, założyciel agencji – Biuro Podróży Reklamy, Reach a Blogger, Ad World Masters – z gablotą, w której leży ponad trzydzieści branżowych statuetek: Epica, Kreatura, Złoty Spinacz, Golden Arrow, Pióro Roku. Do tego malarz, rzeźbiarz i performer z wystawami: „Truism”, „No Time”, „Eternity”. Pod koniec kwietnia 2025 roku nakładem Warbooka ukazała się jego pierwsza powieść.

Bohaterów jest czworo: Ma, Pau, All i Jan. Dwie pary, jeden stary dom, jedno upalne lato. Pau maluje, Jan fotografuje, All rzeźbi i skręca instalacje, Ma gra w szachy na tyle dobrze, że dostaje zaproszenie na poważny turniej. Piją wino, jeżdżą nad zalew, rozmawiają o sztuce i o tym, z czego właściwie jesteśmy zbudowani, a od czasu do czasu, jak w scenie z graffiti, robią coś, za co można trafić do aresztu. Akcji w klasycznym sensie tu nie uświadczysz. Jest za to strumień: myśl skręca nagle w metaforę, opis urywa się w pół zdania, obraz przejmuje robotę, której nie dopowiedział język.

Kto orientuje się w warszawskim towarzystwie sztuki, złapie tu więcej niż klimat. W podziękowaniach Sosnowski wskazuje Pawła Althamera – rzeźbiarza, performera, twórcę Grupy Nowolipie i brązowej „Sylwii” z bródnowskiego Parku Rzeźby, jako inspirację dla jednej z postaci i swojego wieloletniego nauczyciela. Althamerowskie „każdy jest twórcą” jest zresztą ukrytym silnikiem całej książki: bohaterowie nie tyle robią sztukę, ile zamieniają w performans życie, i odwrotnie. Sam autor przyznaje wprost, że zaczął pisać, kiedy sypało się jego małżeństwo i że powieść była dla niego formą terapii – z zastrzeżeniem, że „nie jest o nas”.

W jednej z rozmów starszy bohater orzeka, że w twarzach dzisiejszych młodych nie widać już egzystencjalnego niepokoju Sartre'a ani dekadencji Baudelaire'a tylko apatię i rezygnację, a na świadka wzywa Harariego z jego homo deus. Rezygnacja jest tu słowem-wytrychem. Wraca już w blurbie, zaadresowanym wprost do „elit na manowcach rezygnacji”.

Trudno o lepszy moment na taką książkę. Pod koniec czerwca 2025 roku Komisja WHO do spraw więzi społecznych ogłosiła raport, z którego wynika, że samotność dotyka jedną na sześć osób na świecie i wiąże się z około 871 tysiącami zgonów rocznie, mniej więcej setką na godzinę. Najwyższe wskaźniki notują nastolatki i młodzi dorośli – z grubsza co piąty.

Bohaterowie Sosnowskiego odpowiadają na tę samotność: wypisują się z wyścigu, żeby móc naprawdę być obok siebie. Tytułowe połączenie budują, odłączając się od reszty.