Podwójny standard uczuć – dlaczego kobiety mają tłumaczyć męskie emocje?

Od dekad obowiązuje cicha umowa: to kobiety mają dbać o emocjonalny dobrostan grupy, nazywać uczucia i wyciągać na światło dzienne tematy, o których trudno rozmawiać. Poradniki z lat 80., pisane najczęściej przez mężczyzn, wprost uczyły kobiety, że żeby być szczęśliwą w związku, trzeba ograniczyć własną niezależność i „zrozumieć męską potrzebę dominacji”. Od tamtej pory zmieniło się wiele – ale społeczne oczekiwania pozostały takie same.

„Doktryna uczuć” i przywilej statusu

Płeć społeczna to zespół zachowań, norm i oczekiwań przypisywanych kobietom i mężczyznom przez dane społeczeństwo. W większości kręgów kulturowych, nawet tych najbardziej emancypowanych, od osób, którym przy porodzie przypisano kobiecość, oczekuje się większej wrażliwości i opiekuńczości – w tym moderowania dyskusji o emocjach.

Arlie Russell Hochschild w swojej książce „The Managed Heart” wprowadza socjologiczne pojęcie „doktryny uczuć”, która zakłada, że im wyższy status zajmuje jednostka w strukturze społecznej, tym bardziej jej uczucia są zauważane, szanowane i traktowane jako istotne dla przebiegu danej sytuacji. W relacjach społecznych ta doktryna działa jako podwójny standard między mężczyznami a kobietami. W rezultacie, mimo że to kobiety analizują emocje, ich uczucia traktowane są jako mniej istotne lub podległe.

Każdemu postępowi kobiet towarzyszy kryzys męskości

Projekt „Towards Gender Harmony”, w którym uczestniczyło ponad 100 badaczek i badaczy z 62 krajów, w tym z Polski, szukał najczęściej wymienianych przy definiowaniu płci cech. Jak wynika z badań, w większości kultur męskość jest czymś innym niż byciem mężczyzną – trzeba na nią zasłużyć i w dość łatwy sposób można ją utracić. Wśród najbardziej męskich cech znalazły się te związane ze sprawczością, pewnością siebie, dominacją, dążeniem do wysokiego statusu społecznego czy zaradnością finansową.

Progresywność nie zaszła jeszcze wystarczająco daleko, żeby wyzwolić mężczyzn spod jarzma oczekiwań. Ścisłe, wypracowane przez lata powiązanie tożsamości mężczyzny z rolą głównego żywiciela rodziny sprawia, że niezależność kobiet postrzegana jest jako bezpośrednie zagrożenie. Zamiast rozmawiać o sprawiedliwości, dyskurs skupia się na „cenie”, jaką mężczyźni płacą za zmiany, co czyni ich lęk centralnym punktem debaty publicznej.

Efekt wzmacnia literatura typu backlash

I przepis na narrację o „mężczyźnie jako ofierze” gotowy. Powstały jako reakcja obronna na rozwój ruchów feministycznych i emancypacyjnych nurt literacki odwraca wektor winy – feminizm jest oskarżany o unieszczęśliwienie mężczyzn, a społeczeństwo czuje się zobligowane do „naprawienia” ich poczucia krzywdy, podczas gdy problemy kobiet są marginalizowane. Według autorów tworzących w ramach „backlash” uniezależnienie się kobiet odpowiada za kryzysy społeczne, rozpad tradycyjnej rodziny czy problemy w relacjach damsko-męskich.

Osoby konsumujące tego typu treści utwierdzają się w przekonaniu, że mężczyźni są głównymi poszkodowanymi w dzisiejszym społeczeństwie. Zamiast w merytoryczny sposób podejść do debaty publicznej i przekazać swój punkt widzenia, dyskredytują trudności, które napotykają kobiety, zestawiając je ze swoimi problemami, które, zgodnie z doktryną uczuć, traktują jako nadrzędne. I tak wracamy do punktu wyjścia: skoro to kobiety prowadzą rozmowę o emocjach, dlaczego wciąż mają mówić o tym, co czują mężczyźni?