Anatomia seksapilu. Moda wyrzeczeń i pożądania, która łamała żebra i kasowała samochody

Może wydaje ci się, że rano, stojąc przed tym ołtarzem z dykty i okleiny zwanym szafą, podejmujesz jakąś racjonalną, samoświadomą decyzję. To, co najwyżej iluzja wyboru, a garderobę nieustannie kalibruje nasz biologiczny nadajnik, który bez przerwy nadaje sygnały na częstotliwościach pożądania i dominacji, przechwytywane mimowolnie przez przekaźniki miejskiej dżungli.

Ludzkie ciało od stuleci podlegało rygorystycznej inżynierii społecznej: zamiast ewolucyjnej swobody kultura oferowała mu rozmaite gorsety, stelaże i pasmanteryjny dryl. Ergonomia? Wolne żarty. Strój od zarania dziejów służył do manifestowania władzy – tej klasowej i tej seksualnej – stając się bronią, brutalnie w końcu skuteczną, za której odpalenie kobiety niejednokrotnie płaciły jednak wysoką cenę.

Jednym z winnych jest tu algorytm, od tysięcy lat bezdusznie mielący w naszych głowach to samo równanie: im węższa talia w stosunku do szerokości bioder, tym głośniej twój organizm krzyczy o zdrowiu, młodości i sukcesie genetycznej loterii. Tu można zacząć de facto historię kobiecej garderoby, w gruncie rzeczy brutalnej opowieści o tym, jak ten jeden anatomiczny parametr podkręcić za pomocą sznurka, drutu i godzin męczarni.

Seksapil o zapachu soli trzeźwiących

Wszystko zaczyna się na dobre w XVI wieku, kiedy na dworze Katarzyny Medycejskiej standardem staje się talia o obwodzie równym trzynastu calom (czyli około 33 centymetrom). Aby wepchnąć żywy, pracujący mięsień w tak restrykcyjne ramy, hiszpańska moda dworska wprowadza gorsety usztywniane metalowymi płytami i drewnianymi buskami. Co ciekawe, w parze z tą ortopedyczną tresurą szedł totalny liberalizm dekoltowy – gorsety push-up projektowano tak głębokie, że sutki stawały się bez skrępowania widoczne, a co więcej, celowość tego zabiegu kobiety podkreślały uwydatniając kontrast makijażem. Wiek XIX jedynie w tej technologii podkręcił śrubę rygoru, zamieniając ją w masowy przemysł oparty na elastycznych drutach z fiszbinu wielorybiego i stalowych pozwalających na generowanie gigantycznego, mechanicznego nacisku na klatkę piersiową, oczkach na sznurowanie. Kobieta z wyższych sfer miała nie tyle pachnieć i biegle konwersować, ile nieustannie mdleć z niedotlenienia na salonach, co zresztą uchodziło za szczyt subtelnego seksapilu, podczas gdy w rzeczywistości było po prostu powolnym, tekstylnym duszeniem na żądanie.

Medycyna tamtego okresu z fascynacją dokumentowała makabryczne skutki uboczne dominującej estetyki. Kiedy pod koniec XIX wieku Wilhelm Röntgen odkrywa promienie X, a jednymi z pierwszych opublikowanych zdjęć radiologicznych są właśnie prześwietlenia zniekształconych kobiecych klatek piersiowych. Obraz był jednoznaczny: dolne żebra trwale przesunięte do wnętrza ciała, wątroba dosłownie przecięta na pół pod wpływem ciągłego nacisku, a płuca ściśnięte tak mocno, że ich objętość spadała o ponad jedną trzecią, zmuszając organizm do pracy na nędznych dziesięciu procentach normy. Omdlenia dam, tak powszechne w romantycznym półświatku literackich dramatów, nie były więc kwestią nadwrażliwości emocjonalnej, lecz zwykłym niedotlenieniem mózgu. Lekarze z epoki wiktoriańskiej, tacy jak dr Ludovic O'Followell, wprost alarmowali o przypadkach perforacji żołądka przez pęknięte pod naporem tasiemek żebra.

Krynolinowy paraliż i chłopięcy sabotaż lat 20.

Zanim jednak wiek XIX dotarł do rentgenowskiej kroniki barbarzyńsko ściśniętych organów, zafundował ciałom krynolinę – architektoniczny potwór z rzędów stalowych obręczy, który zamieniał kobiety w mobilne klosze. Ta gigantyczna klatka miała swoje wyraźne ewolucyjne zadanie: optycznie zwężała talię do granic możliwości i trzymała przy okazji kawalerów na bezpieczny, pełen szacunku dystans, w zamian zupełnie ograniczała jednak codzienne życie. Krynoliny były tak szerokie, że kobiety nie mieściły się w drzwiach, wywracały powozy i przy podmuchach wiatru na nadmorskich deptakach lądowały w wodzie. Największym zagrożeniem był jednak ogień – wystarczyło otarcie o domowy kominek, by metry tiulu i tafty stanęły w płomieniach, zanim ktokolwiek zdążyłby rozplątać stalowe rusztowanie.

Dopiero lata 20. XX wieku przyniosły brutalne zmęczenie odgrywanym spektaklem. Na salony wjechała chłopczyca – flapperka w luźnej, prostej sukience, która zamiast podkreślać biodra i biust, spłaszczała je za pomocą specjalnych pasów. Dziewczęta z ery jazzu ostentacyjnie odrzuciły fantazje o talii osy, obcięły włosy na zapałkę i zaczęły pić gin z piersiowych gąsiorków. Seksapil przestał być monumentalną rzeźbą, stał się dynamicznym ruchem w tańcu charlestona, który po raz pierwszy od stuleci pozwalał kobiecym nogom na swobodne kopniaki w powietrze. A że to rowery utorowały drogę modzie lat 20., z odsłoniętych łydek zdjęto tabu głębokiego zgorszenia.

Powojenny powrót do klepsydry

Choć rewolucja flapperek na chwilę dała ciałom odetchnąć, powojenna rzeczywistość przyniosła gwałtowny zwrot akcji w stronę sprawdzonych, biologicznych schematów. Rok 1947. Christian Dior prezentuje swoją słynną kolekcję „New Look”. Po latach wojennego pogorzeliska i racjonowania zasobów świat zwyczajnie pragnął luksusu, przesady i hiperkobiecej symetrii, co wymagało powrotu do precyzyjnej rekonstrukcji anatomii.

Sercem powojennej sylwetki stał się waspie – mniejszy, elastyczny pas gorsetowy, oraz słynny bullet bra, czyli stożkowaty stanik usztywniany nylonem i drutem, który formował piersi w kształt pocisków artyleryjskich. Prawdziwą ikoną tej inżynierii stał się nie kto inny, jak Marilyn Monroe, która do perfekcji opanowała gospodarowanie własnym fenotypem za pomocą odpowiednich stylizacji. Marilyn doskonale wiedziała, jak działa ten biologiczny nadajnik: nosiła sukienki szyte bezpośrednio na ciele, tak ciasne, że uniemożliwiały one normalny krok. Aby uzyskać swój kultowy, zmysłowy chód, celowo podpiłowywała jeden obcas w szpilkach o kilka milimetrów, co w połączeniu z ołówkową, blokującą kolana spódnicą wymuszało na jej biodrach ten charakterystyczny, hipnotyzująco-wahadłowy ruch. Seksapil tamtej ery opierał się na sztucznej, niemal architektonicznej dyscyplinie, która podkręcała się w rytm narodzin rock'and'rolla – wymuszając na kobietach nieustanne napięcie i drobny, zdeprymowany krok.

Rewolucja centymetrów

Ale prawdziwy, masowy Armagedon – i to z udziałem ciężkiego sprzętu mechanicznego – nadszedł wraz z rewolucją, która zamiast ściskać górę, bezwstydnie obnażyła dół. Kiedy pod koniec lat 60., za sprawą Mary Quant i André Courrèges, na ulice Londynu i Paryża wjechała minispódniczka, konserwatywne społeczeństwo dostało nagle i niespodziewanie druzgocącym obuchem w głowę. To był wizualny granat odłamkowy wrzucony prosto w zardzewiałe trybiki patriarchatu. Nagle okazało się, że kilkanaście centymetrów materiału mniej potrafi wywołać paraliż infrastruktury miejskiej skuteczniej, niźli strajk generalny dokerów.

W 1969 roku brytyjskie i francuskie gazety codzienne zaczęły odnotowywać osobliwy trend w policyjnych statystykach dotyczących ruchu drogowego. Masowe pojawienie się kobiet w minispódniczkach na przejściach dla pieszych i deptakach wywołało nagły wzrost liczby kolizji miejskich. Powód był prozaiczny: kierowcy samochodów, przyzwyczajeni do powojennej, konserwatywnej sylwetki o zasłoniętych nogach, masowo odwracali wzrok od jezdni. Towarzystwa ubezpieczeniowe w Londynie raportowały o rekordowych liczbach zaistniałych stłuczek na skrzyżowaniach. Seksapil stał się realnym czynnikiem ryzyka w ruchu lądowym, generującym konkretne straty w postaci pokiereszowanej blachy Fordów i Austinów.

Idąc tropem tej wyzwoleńczej manii ekshibicjonizmu, w 1964 roku Rudi Gernreich rzucił wyzwanie tekstylnej obyczajowości, projektując monokini – pierwszy w historii strój kąpielowy topless. Składający się wyłącznie z wełnianych majtek z wysokim stanem i dwóch cienkich szelków krzyżujących się między nagimi piersiami, projekt Gernreicha bulwersował, szokował, a przez Watykan potępiony został jako dzieło szatana. Policja na plażach w Saint-Tropez i Kalifornii z miejsca aresztowała kobiety ryzykujące owy odważny wynalazek, a gazety rozpisywały się o powszechnym zgorszeniu tłumów w artylerii dżinsowych kurtkek. Dziewczęta zrzucające górę kostiumu udowodniły, że najskuteczniejszym sposobem na przestrojenie nadajnika w szafie jest po prostu całkowite odcięcie zbędnych kabli.

Zaraz potem lata 70. przyniosły kolejny paradoks: erę rzekomej wolności i disco, która w rzeczywistości wprowadziła do szaf toksyczną chemię. Syntetyczne, nieprzepuszczające powietrza koszule z nylonu i poliestru, w połączeniu z niebotycznie wysokimi butami na platformach, to lata świetności ortopedów z epoki Studio 54, którzy regularnie łatali skręcone kostki i zerwane ścięgna u ofiar trzystopniowych podestów, na których próbowano tańczyć w rytm Bee Gees. I nie inne rezultaty przyniosła dekada lat 80. ze swoim kultem aerobiku, włókien spandexu oraz hitów Jane Fondy. Kolana trzeszczały, dyski wypadały jak monety z automatu, a kręgosłupy składały się na „do widzenia”. Wszystko w imię syntetycznego snu o byciu bóstwem z poliestru.

Słowem podsumowania

I tak wracamy na nasz parking pod dyskontem. Dzisiejsze mikrotopy i syntetyczne skóry z sieciówek to po prostu współczesna wersja tej samej, odwiecznie prowadzonej gry. Wielorybią kość zastąpiliśmy elastanem, a zamiast powozów kasujemy zderzaki w hatchbackach, ale nadajnik w szafie wysyła stale ten sam, bezkompromisowy sygnał.

Bo magnetyzm ciała nie sprowadza się jedynie do kwestii próżności – to czysta, pierwotna energia i manifestacja własnej siły. Od stuleci z pełną premedytacją rzucamy wyzwanie grawitacji, rozsądkowi i fizjologii, ale wbrew pozorom wcale nie robimy tego dla cudzych, łapczywych spojrzeń na ulicy. Ta zmysłowa dominacja to nie teatr dla przechodniów, lecz radykalny akt własnej autonomii – władza nad tym, jak świadomie dajemy sobie prawo do pełnej celebracji własnego ciała. A to, że czasem sypią się przy tym iskry i pęka blacha? Cóż, wysokie napięcie, choć generuje wysokie koszty, to nie bez powodu wysadza bezpieczniki.