Zacznijmy od początku, czyli od piwnicy. LARP, czyli Live-Action Role-Playing, przez lata był domeną ludzi w zbrojach ze styropianu, którzy w weekendy na leśnych polanach odgrywali bitwy między elfami a orkami. Teatr improwizowany z kostiumami, rekwizytami i fabułą tworzoną na bieżąco przez uczestników. Niszowe hobby z niszową reputacją. I wszystko byłoby w tym opisie proste i zamknięte, gdyby nie to, że Internet wziął to słowo, wyciągnął je z lasu i nakleił na coś zupełnie innego. Żeby zrozumieć, co się stało, trzeba cofnąć się jeszcze dalej. Do filozofii języka i do pojęcia, które akademicy nazywają performatywnością.
Najpierw teoria
John L. Austin, brytyjski filozof działający w połowie XX wieku, zaobserwował dalekosiężne konsekwencje wypowiadanych przez nas słów: język nie tylko opisuje rzeczywistość, ale ją tworzy. Kiedy sędzia mówi „uznaję cię za winnego”, nie opisuje faktu, tylko go ustanawia. Oskarżony nie jest winny, dopóki nie zostanie tak nazwany przez sędziego. Austin nazwał to wypowiedziami performatywnymi: słowami, które są jednocześnie czynami.
Judith Butler pojęła tę myśl i poszła z nią znacznie dalej. W swojej przełomowej pracy z 1990 roku „Gender Trouble” postawiła tezę, która do dziś jest zarówno kontrowersyjna, jak i niezwykle żyzna intelektualnie: płeć kulturowa nie jest czymś, czym się jest. Jest czymś, co się robi. Kobieta nie istnieje jako naturalna, esencjalna kategoria; kobietą się staje poprzez powtarzanie określonych gestów, zachowań, stylów – poprzez performans, który społeczeństwo odczytuje jako kobiecość. Tożsamość nie poprzedza działania; to działanie tworzy tożsamość. Nie: jesteś, a potem działasz. Działasz, więc jesteś.
To radykalna myśl, bo odbiera tożsamości jej oczywistość. I to właśnie dlatego tak dobrze opisuje coś, co dzieje się dziś w Internecie.
Potem memy
Gdzieś po drodze słowo „performatywny” uciekło z sal wykładowych i stało się potocznym oskarżeniem. Performatywny mężczyzna to internetowy archetyp z 2025 roku: facet z mulletem i wąsem, który czyta bell hooks w lokalnej kawiarni, nosi tote baga i słucha Clairo. Jego zainteresowanie feminizmem, emocjonalna dostępność i progresywne poglądy są, według memu, strategią, nie przekonaniem. Kobiety kochają wrażliwych mężczyzn? Świetnie, będę wrażliwy. Przynajmniej na zewnątrz.
To użycie słowa „performatywny” jest pochodną Butlerowskiej definicji, ale w formie spłaszczonej do oskarżenia o hipokryzję. Performatywny mężczyzna nie „jest”, tylko udaje. Jego tożsamość to kostium.
Ale tu właśnie wkracza LARPing.
LARP jako nowy performans
W internetowym slangu „LARPować” znaczy odgrywać tożsamość, styl życia lub status, których się faktycznie nie posiada – robić to publicznie, na potrzeby widowni. Przykłady są wręcz komiczne. Młoda kobieta wchodzi do drogiej restauracji, zamawia najtańszą przystawkę, fotografuje stolik i wnętrze, robi sesję w łazience, płaci, nie zostawia napiwku i wychodzi. Mężczyzna opiera się o zaparkowanego mercedesa, który nie jest jego, robi zdjęcie, wrzuca na Instagram. Kupuje na eBayu stare kluczyki do luksusowych samochodów i kładzie je w widocznym miejscu przy kawie.
To wszystko jest jednym wielkim występem. Scenografia stoi, aktorzy grają.
Ciekawym wariantem tego zjawiska są looksmaxxerzy: użytkownicy, głównie młodzi mężczyźni, którzy poddają się ekstensywnym protokołom optymalizacji wyglądu: od rutyn pielęgnacyjnych po interwencje chirurgiczne. Korzystają z pseudonaukowej terminologii i rankingów atrakcyjności z internetowych forów. Odgrywają postać kogoś, kim chcą się stać, z całą powagą odtwórcy roli.
Kiedy LARP staje się manifestacją
Jest jednak inny sposób patrzenia na to zjawisko. Część twórców i użytkowników online przejęła słowo LARP i nadała mu znaczenie niemal terapeutyczne. „LARPing to klucz do stania się tym, kim chcesz być. Ucieleśnij cechy, które chcesz posiadać, a je zdobędziesz” – pisała jedna z użytkowniczek Instagrama. To myślenie bliskie koncepcji manifestacji: nie czekaj, aż będziesz mieć. Zachowuj się jakbyś miał i rzeczywistość dostosuje się do performansu. Brzmi jak „fake it till you make it” w nowym opakowaniu.
Czy LARP to strategia na zmianę?
Granica między LARPowaniem jako strategią awansu społecznego a LARPowaniem jako metodą stawania się sobą jest cienka i nieuchwytna. Ktoś, kto fotografuje drogą restaurację, żeby wydawać się zamożnym – LARPuje. Ktoś, kto codziennie stara się zachowywać jak osoba spokojna i zorganizowana, choć jeszcze nią nie jest – też LARPuje. Efekty tych dwóch performansów mogą być zupełnie różne: jeden pozostaje fasadą, drugi może stać się rzeczywistością.
Internet nie wymyślił performatywności, lecz obnażył to, co zawsze było prawdą: że tożsamość jest projektem, a nie daną. Że stajemy się poprzez powtarzanie. Że różnica między autentycznym a nieautentycznym jest mniej oczywista, niż chcielibyśmy sądzić. Butler wiedziała o tym w 1990 roku. TikTok odkrył to niedawno, choć może jeszcze do końca nie wie, co zrobić z tą wiedzą.
