Ekstaza, katharsis, epifania. Dlaczego „Confessions II” to najważniejszy, bezkompromisowy powrót Madonny od dekad?

Zapowiedź piętnastego albumu studyjnego Madonny wywołała we mnie mieszane uczucia: fascynację podszytą głębokim niepokojem. Do nowego wydawnictwa podszedłem nie mając zbyt wygórowanych oczekiwań, z ogromną dozą ostrożności i świadomością skali „Confessions on a dance floor”, do którego Madonna postanowiła nawiązać. Odwołanie do wydanego w 2005 roku epokowego albumu, samo w sobie niesie ryzyko autopastiszu: sentymentalnej próby wskrzeszenia czegoś, co z natury pozostaje jedyne i niepodrabialne. Moje obawy potęgował niezbyt udany odbiór trzech poprzednich longplayów – „MDNA”, „Rebel Heart” i „Madame X”. Choć każdy z nich zawierał przejawy geniuszu, przypominające o niesłabnącej predylekcji Madonny do podejmowania artystycznego ryzyka, a „Madame X” imponowała głębią socjopolitycznych obserwacji, w szerszym ujęciu coraz wyraźniej rysował się obraz artystki próbującej odnaleźć własne miejsce w estetyce współczesnego popu. Problem nie polegał na braku inwencji, lecz na rozproszeniu tych projektów między wizjami kolejnych producentów i ciągłej próbie negocjowania własnego miejsca we współczesnym popie. Tymczasem Madonna nigdy nie zadowalała się rolą biernej partycypantki w popkulturowych reinkarnacjach. W czasach świetności była ich niekwestionowaną trendsetterką: artystką zdolną wprowadzać do mainstreamu underground bez jakiejkolwiek utraty autentyczności.

Wolność zaczyna się na parkiecie

Kiedy w połowie kwietnia ukazało się „I Feel So Free”, po raz pierwszy od dwóch dekad poczułem, że legenda popu naprawdę zapowiada coś nowego. Nie tylko kolejny etap w swojej karierze, ale przede wszystkim powrót do własnego, tak bardzo uwielbianego przez fanów, instynktu. Ten utwór miał w sobie narkotyczny magnetyzm. Uzależniał niczym substancja, do której ciało chce wracać, zanim rozum zdąży nazwać mechanizm jej działania. Estetyka, po którą sięgnęła wraz ze Stuartem Pricem była czymś więcej niż dotychczas: wibrującą materią wprawioną ponownie w ruch. Elementy „French Kiss” Lil Louisa z 1989 roku wraz z jego sensualnym beatem otworzyły nowy rozdział w dyskografii piosenkarki, bezprecedensowy sygnał, że Madonna powraca na parkiet.

Pamiętam, jak w 2005 roku słuchałem pierwszego „Confessions...”. Nawet nie marzyłem, że kiedyś będę uczestniczył w premierowym misterium z samą Madonną. A jednak na początku lipca ta fantazja stała się faktem. Oficjalne release party w londyńskim klubie Magazine nie miało w sobie nic ze sztywnej, branżowej imprezy. W kameralnym gronie – gdzie bawili się m.in. Lourdes Leon, Jonas Åkerlund, Bob The Drag Queen czy Kate Moss – udało mi się stanąć na tym samym parkiecie (wielkie dzięki, Egidijus!). W klaustrofobicznej przestrzeni było duszno od potu, basu i niesamowitej energii. Kiedy zrelaksowana i autentycznie szczęśliwa Madonna rzuciła ze sceny: „Alright London! Mother is here”, stało się jasne, że odzyskała czystą, hedonistyczną radość z tworzenia. Odsłuch w takich warunkach udowodnił jedno: to jest płyta zaprojektowana do słuchania w tłumie, przy stroboskopach i pulsujących basach. Madonna nie zaserwowała nam wtedy nudnego odsłuchu od A do Z. Zagrała specjalnie dobrane fragmenty: „I Feel So Free”, „Bring Your Love”, „Danceteria” i „Love Sensation”. Usłyszane w ciemnym klubie, numery te zrzuciły studyjny charakter i uderzyły z prawdziwą, fizyczną mocą.

House jako powrót do źródła

House u swoich fundamentów zawsze był czymś znacznie potężniejszym niż gatunkiem muzycznym. Wyrastał z podziemia, z przestrzeni budowanych przez marginalizowane społeczności, które w hipnotycznym tańcu odnajdywały azyl, bezpieczeństwo i własny język ekspresji. Jego historia nierozerwalnie splotła się z ciałem, nocą i pragnieniem przynależności. Dlatego, gdy Madonna na „Confessions II” tak głęboko zanurza się w house’owej energii, nie brzmi to jak koniunkturalny kaprys. To organiczny powrót do źródła, do punktu, w którym pop, parkiet i emocjonalne wyzwolenie znów przemawiają jednym głosem.

Co najważniejsze, „Confessions II” bezlitośnie rozprawia się z popkulturowym mitem wiecznej młodości. Madonna celowo wnosi w duszny, klubowy półmrok cały swój życiowy bagaż: upływający czas, straty i ciało, które zdążyło już przejść swoje. Udowadnia w ten sposób, że wolność wywalczona na tym etapie życia waży o wiele więcej, niż jakakolwiek desperacka pogoń za dawnym wizerunkiem. Kapitalną robotę robi tu jej głos. W numerach typowo tanecznych wokal artystki jest ciepły i precyzyjny, ale gdy wchodzi na tony osobiste – nagle łamie się i staje się całkowicie bezbronny. Słychać w nim zmęczenie i wokalną kruchość, ale to wcale nie osłabia przekazu. Wręcz przeciwnie – to właśnie te mikropęknięcia sprawiają, że cały materiał brzmi tak prawdziwie.

Z drugiej strony, ta płyta nie miałaby tak genialnego napięcia, gdyby nie Stuart Price. Wiele osób mogło się bać, że ich ponowne spotkanie w studiu to tylko bezpieczny skok na nostalgię i tania próba odgrzania kultowego „Confessions on a Dance Floor”. Nowy album bardzo szybko ucina jednak te spekulacje. Zamiast reanimować przeszłość, Madonna i Price odnaleźli wspólny język na zupełnie nowym etapie. Oboje doskonale wiedzą, jak zarządzać energią, kiedy podkręcić euforię, a kiedy płynnie przejść do intymnych wyznań ani na moment nie tracąc tego najważniejszego, klubowego pulsu.

Pierwszych jedenaście utworów z „Confessions II” to mocna, nocna jazda. Całość otwiera „I Feel So Free” – potężne zaproszenie na parkiet, które już od pierwszych sekund pokazuje, kto tu rozdaje karty. To nie jest po prostu playlista tanecznych numerów puszczonych jeden po drugim. To świetnie przemyślana układanka, w której każdy etap ma własne miejsce i ciężar. Madonna i Stuart Price z genialnym wyczuciem dawkują napięcie – zaczynamy od hipnotycznego transu, przechodzimy przez bunty i manifesty, by chwilę później wpaść w erotyczną grę, która niepostrzeżenie robi w głowie miejsce na wspomnienia.

Sam początek płyty wrzuca nas w sam środek gęstej, klubowej atmosfery. „Good For The Soul” udowadnia, że parkiet to coś więcej niż tylko tania rozrywka – to miejsce, w którym rytm doskonale dogaduje się z myśleniem. Prawdziwe uderzenie przychodzi jednak w „One Step Away”. Smyczki, perkusja i fortepian budują tu niesamowite napięcie, a Madonna wprost wykłada swoją filozofię klubu: „People think that dance music is superficial. But they’ve got it all wrong. The dance floor is not just a place, it’s a threshold. A ritualistic space where movement replaces language”. Zderzenie tych słów z tak mocną muzyką robi potężne wrażenie. To jeden z tych momentów, w których Madonna wcale nie świętuje triumfu, ale stoi na krawędzi – zawieszona gdzieś między trzymaniem absolutnej kontroli a całkowitym odpuszczeniem.

Madonna odzyskuje własny puls

Drugi etap krążka otwiera „Bring Your Love” samplujący Inner City z 1988 roku - chyba najbardziej wyrazisty bunt na całej płycie. Madonna sprzeciwia sprzeciwia się pisaniu pod dyktando streamingowych algorytmów. W duecie z Sabriną Carpenter artystce udaje się zachować popowy luz, ale to tylko świetna przykrywka dla ostrej krytyki. Słowa: „Don’t try to distract me with numbers. I did all for love” brzmią jak piękny środkowy palec wymierzony w branżę, która próbuje wciskać artystów w tabelki z wynikami. „Bring Your Love” to nie jest pusta poza. To mocna deklaracja kogoś, kto na nowo przejmuje stery, bo po prostu odmawia grania na cudzych zasadach.

Z buntu w „Bring Your Love” wpadamy prosto w „Danceteria” – jeden z najbardziej symbolicznych momentów całej tej opowieści. To piękny hołd dla nowojorskiego klubu, w którym wszystko się zaczęło – to właśnie tam Madonna wcisnęła Markowi Kaminsowi kasetę ze swoim debiutanckim singlem „Everybody”. Danceteria to jednak coś więcej niż tylko adres na mapie. To był prawdziwy tygiel, w którym muzyka, moda, wielkie ambicje i tupet zlały się w jeden żywy organizm. To tam młoda dziewczyna z Michigan uczyła się, jak skupiać na sobie wzrok, jak prowokować i jak od zera wymyślić samą siebie. Na tym parkiecie mijała się z ludźmi, którzy budowali legendę nocnego Nowego Jorku – od Jeana-Michela Basquiata, przez Andy’ego Warhola, aż po Debi Mazar. W rytmicznej, rapowej wstawce Madonna przywołuje ludzi i wspomnienia z tamtych lat, ale to nie jest tylko wycieczka do muzeum. To mocny powrót do punktu zero. Do miejsca, w którym zaczęła projektować własną legendę.

Po tak mocnej dawce energii płyta zwalnia i na chwilę łapie oddech. „Read My Lips” z gościnnym udziałem Feida to moment absolutnego, zmysłowego luzu. Wyraźnie słychać tu echa latynoskich klimatów, które Madonna uwielbia od lat, jednak ten utwór nie jest jakimś chłodnym, przemyślanym w tabelkach eksperymentem. To raczej świetne, gitarowe rozluźnienie. Nie zatrzymuje nas w tej nocnej wędrówce, po prostu pozwala na moment potańczyć w innym, swobodniejszym rytmie.

Ten luźny klimat szybko przeradza się w „Everything” – numer, który brzmi jak niemal polityczny manifest. Madonna bez owijania w bawełnę punktuje tu naszą dzisiejszą samotność. Wrzuca kamyczek do ogródka czasów, w których wszyscy gapimy się w ekrany i słuchamy muzyki w odizolowaniu, zamknięci w słuchawkach. Przypomina, że klubu nie da się zastąpić cyfrowo. Do prawdziwego doświadczania muzyki wciąż potrzeba ciał, potu i wymiany żywej energii z innymi ludźmi, czego nie załatwi za nas żadna aplikacja.

Trzecia część płyty mocno skręca w stronę intymności. „Love Sensation” przynosi potężną, euforyczną energię, pokazując klubową wolność z zupełnie innej strony. Madonna udowadnia, że niezależność wcale nie musi oznaczać samotności – czasem największa radość bierze się z obecności drugiego człowieka, przy którym można wreszcie odetchnąć pełną piersią. Kiedy pada wers: „There’s nothing that we cannot do”, wszystko staje się jasne. Miłość absolutnie nie jest tu wrogiem parkietu. Wręcz przeciwnie, staje się jednym z najlepszych sposobów, żeby poczuć jego prawdziwy rytm.

Ten wątek najlepiej rozwija „Love Without Words”. To zdecydowanie jeden z najważniejszych momentów całej płyty, który w punkt zbiera jej całkowity emocjonalny i muzyczny ciężar. W jednym numerze świetnie przecina się tu house, techno, przestrzenny klimat i potężne, klubowe uderzenie. Madonna pokazuje, jak w praktyce wygląda miłość bez słów: to po prostu porozumienie oparte na basie, pulsie i wspólnym ruchu, co zresztą trafnie podsumowuje wersem: „We come from the rhythm that set us free”. Nie musi niczego więcej tłumaczyć, bo muzyka robi to za nią. Ten utwór to tak naprawdę klucz do zrozumienia całego albumu – przypomina, że niektórych rzeczy po prostu nie da się opowiedzieć słowami, tylko trzeba je usłyszeć i poczuć na parkiecie. Nic dziwnego, że „Love Without Words” to nie tylko jeden z najlepszych kawałków na trackliście, ale też najważniejszy manifest tego krążka.

Zaraz potem dostajemy „Bizarre” – fabularnie to bodaj największe zaskoczenie na płycie. Madonna wraca w nim do czasów małżeństwa z Seanem Pennem, rzucając wprost: „Movie star, deep blue eyes. In Hollywood, we’re a perfect prize”. I choć muzycznie to potężny, masywny EDM (za który odpowiada Martin Garrix), kawałek ten wcale nie psuje spójności albumu. Pokazuje za to, jak sprytnie skonstruowane jest „Confessions II”: skrajnie intymne, prywatne wspomnienia zostają tu wrzucone w sam środek bezlitosnego, klubowego bitu. Madonna udowadnia tym, że szczere zwierzenia nie są zarezerwowane tylko dla smutnych piosenek z gitarą akustyczną w tle, bo mogą brzmieć równie potężnie w brutalnej energii środka nocy.

Muzycznie największą niespodzianką okazuje się jednak „School”. Pod tym bardzo niepozornym tytułem kryje się jeden z najbardziej erotycznych i pokręconych utworów na płycie. Słychać w nim wyraźne echa czasów „Erotiki” i „Bedtime Stories”, w czym ogromna zasługa mieszanki synth-popu, techno i świetnej, seksualnej gry słów. Madonna od dekad traktowała seks nie jako tani ozdobnik, ale jako narzędzie wiedzy, władzy i po prostu bycia sobą. W „School” wraca do tego tematu, ale robi to z taką dojrzałością i inteligencją, że wcale nie potrzebuje skandalu, by obalić tabu. Z klasą podsumowuje to frazą: „I can make moves on the dance floor. I can make love on a man’s floor”. Cielesność przestaje tu być tylko prowokacją pod publiczkę, a staje się sposobem na poznawanie siebie na nowo.

Spowiedź przychodzi o świcie

Prawdziwy punkt zwrotny nadchodzi wraz z utworem „Fragile”. Płyta wcale nie zwalnia tempa, ale przenosi nas z głośnego parkietu prosto w świat wspomnień. To właśnie tutaj zaczyna się najbardziej osobista, wręcz intymna część krążka. Dopiero w tym momencie dociera do nas, że tytułowe „Confessions” to nie jest tylko zgrabne nawiązanie do tanecznych hitów z 2005 roku, ale spowiedź z prawdziwego zdarzenia. Utwór zadedykowany zmarłemu bratu, Christopherowi, autentycznie ściska za gardło. Madonna nie gra tu wielkiej, chłodnej ikony, która estetyzuje własną stratę - brzmi po prostu jak obnażona, bardzo smutna siostra. Ich relacja była skomplikowana, ale prawda jest taka, że nie da się opowiedzieć historii Madonny bez Christophera. To ona ściągnęła go do Nowego Jorku; przez lata dzielili marzenia, mieszkanie i rodzinne brudy, które potem wchłonęła machina show-biznesu. Cały ten ciężar zamyka się w słowach: „We shared a name, a home. We share a fragile bond. Now you’re gone”. Paradoksalnie, to nie sama biografia uderza tu najmocniej, ale niesamowita kruchość tego wyznania. Madonna opowiada o żałobie prosto, bez żadnego patosu. Ten ból wraca dokładnie tak, jak w prawdziwym życiu: w urywku snu, oszczędnym zdaniu i poczuciu, że kogoś potwornie brakuje.

Z każdym kolejnym numerem robi się coraz gęściej. Płyta wchodzi w tematy życiowego zagubienia, trudnego wybaczenia i rodzinnych rachunków. „My Sins Are My Savior” z fantastycznym gościnnym udziałem Stromae i echem estetyki grupy Army of Lovers mocno skręca w stronę duchowości, grzechu i szukania ratunku. Madonna celnie uderza w krytyków, którzy ostatnio próbowali ją zniszczyć i umniejszyć jej pozycję: „They tried to take me down, they tried to take my crown. They whispered lies, they tried to break me. But I would not give in”. Rozmyty, francuski wokal Stromae od razu kojarzy się z Serge'em Gainsbourgiem, a cały utwór tonie w dusznym, trip-hopowym klimacie przypominającym czasy „Justify My Love”. To świetna gra między świętością a grzechem. Co ciekawe, Madonna nie używa tu religijnego języka pokuty i winy, żeby znów tanio prowokować. Tym razem cała ta katolicka otoczka służy jej do niezwykle ostrej i szczerej autorefleksji.

Grzech, przebaczenie i rodzinne rozliczenia

Prawdziwe ukojenie przychodzi w „Betrayal”, które jest chyba najbardziej intymnym fragmentem tej końcówki. Madonna rozlicza się tutaj ze swoją zmarłą macochą, ale robi to, wyciągając rękę na zgodę: „Used to hate you, I don’t hate you. One forever till the end”. Nie ma w tym już ani grama złości. To raczej ten moment w życiu, kiedy stara nienawiść po prostu przestaje mieć znaczenie. Trip-hopowy bit połączony z interpolacją „Gnossienne No. 1” Erika Satiego nadaje piosence niesamowitej elegancji i chłodnej melancholii. Po wszystkich tych ciężkich, klubowych brzmieniach, „Betrayal” brzmi jak nocny monolog mówiony szeptem. Jak wyrzucenie z siebie emocji, które nosiło się w sercu o kilka lat za długo.

Z kolei „The Test” uderza w zupełnie inne tony. To zainicjowany przez Lourdes duet matki z córką, który działa jak spóźniona odpowiedź na słynne „Little Star” z płyty „Ray of Light” z 1998 roku. Jest to bodaj najdojrzalszy, a zarazem najtrudniejszy moment na całym albumie. I co ważne - nie znajdziemy tu łzawego sentymentalizmu. Zamiast tego dostajemy szczere zderzenie z tym, jak toksyczna i niszcząca potrafi być sława. Wers: „You didn’t ask for all the flashing, I didn’t think of how it could disturb” uświadamia, że światło fleszy dotkliwie poparzyło kogoś, kto wcale się pod nie nie pchał. Sama Lourdes przyznała, że to ona wyszła z inicjatywą nagrania tej piosenki, żeby wreszcie przegadać sprawy, na które przez lata brakowało w domu słów: stare żale, miłość i narastające napięcia. W „The Test” te emocje wreszcie pękają. To niesamowicie prywatna rozmowa, zrobiona absolutnie bez kalkulacji pod publiczkę, która mogła wydarzyć się tylko w studiu nagraniowym.

Całość zamyka „L.E.S. Girl” i jest to finał zupełnie nieszablonowy. Nie ma tu żadnych pomp i wielkich wybuchów na koniec. Zamiast tego dostajemy obnażoną, niemal akustyczną intymność. Słucha się tego trochę jak zwierzeń w klubowej palarni bladym świtem, kiedy po wielogodzinnym transie zdradzasz obcemu człowiekowi sekrety, których nigdy nie planowałeś wypowiedzieć na głos. Madonna wraca tu do czasów, zanim stała się sławna - do romansu nastoletniej dziewczyny z Lower East Side. Zdejmuje zbroję wielkiej popkulturowej ikony i niezniszczalnej wojowniczki, żeby po prostu przypomnieć sobie zdezorientowaną dziewczynę, która dopiero uczyła się wielkiego miasta, brutalnych zasad pożądania i ceny, jaką trzeba zapłacić za marzenia. I choć na koniec pada wniosek o tym, że wszystko przemija, wcale nie brzmi to jak poddanie się. Przeciwnie. Z powtarzanego jak mantra wersu: „Everything fades away, everything fades away” bije niesamowity, dojrzały spokój i pełna akceptacja.

Właśnie z powodu tej świetnej konstrukcji, „Confessions II” aż prosi się, by słuchać go od deski do deski. Od utworu „Fragile” płyta wcale nie zwalnia, ale za to całkowicie zmienia kierunek. Kiedy pulsujący, house'owy bit trochę cichnie, a euforyczne bunty i erotyczne gierki znikają z parkietu, robi się przestrzeń na żałobę, wybaczenie i spotkanie z duchem własnej młodości. Madonna świetnie wie, że impreza nie kończy się wtedy, gdy muzyka gra najgłośniej. Jej najpiękniejszy finał przychodzi nad ranem – w tym dziwnym momencie zawieszenia, kiedy elektroniczny rytm staje się miękki, do środka wdziera się dzienne światło, a czysta ekstaza po prostu zamienia się we wdzięczność.

Ten album pod żadnym pozorem nie jest tanim odcinaniem kuponów od starego hitu. O ile w 2005 roku parkiet był dla niej ucieczką od problemów i miejscem wyzwolenia, dzisiaj staje się salą rozpraw do ostatecznych rozliczeń. Ekstaza nie służy tu już temu, żeby zatracić się w tańcu – stała się sposobem na to, żeby sobie przypomnieć. Dramaturgia tej płyty to mistrzostwo: Madonna najpierw ciągnie nas przez gęstą, duszna noc, żeby w idealnym momencie pozwolić jej się zmysłowo rozmyć. Finał wcale nie jest spadkiem energii, tylko wyjściem na pierwsze promienie porannego słońca.

Madonna nie wraca do 2005 roku. Wraca do siebie

To bez wątpienia najmocniejszy album, jaki nagrała od czasów „Confessions on a Dance Floor” – właśnie dlatego, że nawet nie próbuje udawać brzmienia sprzed dwóch dekad. Prawda jest taka, że ten materiał mógłby się nazywać zupełnie inaczej i broniłby się tak samo. Ale Madonna pewnie z pełną premedytacją wyciągnęła ten legendarny szyld z szafy, żeby ostatecznie zmierzyć się z samą sobą i ogromnymi oczekiwaniami, jakie fani i krytycy mają wobec tego tytułu.

Będąc w branży od ponad czterdziestu lat, udowadnia, że wciąż ma nad wszystkim absolutną kontrolę. Kiedy przestaje ścigać się z trendami i układać pod dzisiejszy rynek, po prostu deklasuje konkurencję. Na tej płycie brzmi jak artystka, która po latach artystycznych prób i błędów wreszcie wróciła do domu i znowu w stu procentach ufa swojemu przeczuciu.

To album, który działa na nas niemal fizycznie. Przypomina, że ciało potrafi zapamiętać rzeczy, o których nie umiemy mówić, a taniec wcale nie jest ucieczką od bólu – jest jednym z najstarszych sposobów na jego uzdrowienie. „Confessions II” nie musi prosić o porównania z poprzednikiem. To krążek, który sam pisze nowy, świetny rozdział tej legendy. Madonna wcale nie wraca tu do 2005 roku. Wraca do miejsca o wiele trudniejszego: do samej siebie, pokazując, że wciąż potrafi wejść na głośny parkiet i pośród tego całego hałasu odnaleźć własną prawdę.