Białe wąsy, czarny charakter. Dlaczego filmowi złoczyńcy piją mleko?

Gdyby wybierać jeden uniwersalny smak dzieciństwa, byłby to smak mleka. To pierwszy pokarm, jaki przyjmujemy po urodzeniu. Większość dorosłych na świecie do dziś nie trawi laktozy – zdolność do jej rozkładania w wieku dorosłym jest w końcu mutacją – a mimo to konotacja emocjonalna okazuje się na tyle silna, że picie białego napoju działa kojąco i przywołuje wspomnienie domu.

To właśnie dlatego mordercy, psychopaci i okrutnicy ze szklanką mleka wydają się skrajnie perwersyjni. Ale mleko nie stało się grzeszne dlatego, że widzimy pijących je złoczyńców. Nie chodzi o przedmiot, tylko o akt spożywania – który wywraca wspomnienie dzieciństwa na lewą stronę i burzy związane z nim poczucie bezpieczeństwa.

Wszystko zaczęło się u Kubricka

Scena, która zapoczątkowała modę, pochodzi z „Mechanicznej pomarańczy” Kubricka. Alex i jego droogowie nie piją jednak w barze Korova czystego mleka, tylko nalewane z piersi nagich manekinów, nafaszerowane narkotykami „mleko plus”. Zbrukanie wizerunku mleka jest tu dosłowne, a wszystko, co przychodzi później – gwałty, pobicia i resocjalizacja przez tortury – dzieje się już po utożsamieniu bohaterów z białym płynem.

Mleko jako symbol

Nie wszyscy związani z mlekiem bohaterowie konsumują je. Norman Bates nie pije – Norman Bates częstuje. Kanapki i mleko podane Marion Crane w saloniku z wypchanymi ptakami to jedyny gest gościnności w całej „Psychozie” i jednocześnie ostatni posiłek ofiary.

W przypadku „Bękartów wojny” mleko również służy jako rekwizyt. Półkownik Hans Landa w otwierającej scenie siedzi w domu francuskiego mleczarza i prosi o szklankę mleka. Wypija ją z rozkoszą, chwali gospodarza, rozbraja go – a potem każe rozstrzelać ukrywającą się pod podłogą rodzinę.

Frankenstein pije, ale nie to co wszyscy

Dyskusję obudziła najnowsza adaptacja „Frankensteina” Mary Shelley w reżyserii Guillerma del Toro. Na pierwszy rzut oka Wiktor to skrzywdzone dziecko, które wyrasta na pełnego entuzjazmu wynalazcę. Przy bliższej obserwacji trudno jednak nie zauważyć okrucieństwa: uczony nie potrafi rozpoznać inteligencji w stworzonym przez siebie potworze, dokładnie tak, jak jego własny ojciec nie potrafił rozpoznać jej w nim.

Jedynym napojem, jaki Wiktor pije, jest mleko. Symbolizuje ono dualizm postaci pozornie pozbawionej wad, a mimo to okrutnej. Jest też tęsknotą – próbą odzyskania bezpieczeństwa, którego bohaterowi nigdy nie dano. Dla widza świadomego symboliki mleka to wskazówka: Wiktor nie zasługuje na zaufanie.

Homelander pije, bo ma mommy issues

Najdosłowniej relację mleka z dzieciństwem prezentuje serial „The Boys”. Homelander, najpotężniejszy człowiek na Ziemi jest jednocześnie emocjonalnym niemowlęciem. Jego relacja z białym napojem jest bezpośrednio pokazana w scenie, w której Firecracker okazuje mu swoją wdzięczność poprzez... wystrzelenie mleka z piersi prosto w jego twarz. Powoduje to w niezainteresowanym wcześniej bohaterze fascynację dziewczyną.

Dlaczego akurat mleko?

Odpowiedź jest zupełnie prozaiczna. Mleko jest najbardziej kontrastowym płynem, jaki można postawić przed aktorem – biel działa na taśmie lepiej, niż półprzezroczyste piwo czy whisky. Dodatkowo, zostawia ślad na ustach, więc kamera może zostać na twarzy o sekundę dłużej. I jest jedynym napojem, którego zbliżenie nie wygląda sensacyjnie.

Do tego dochodzi historia. Kodeks Haysa, obowiązujący w Hollywood od lat 30., ograniczał pokazywanie alkoholu do sytuacji uzasadnionych fabułą. Mleko okazało się rozwiązaniem. Reżyserzy dostali trunek, który wolno pokazać w każdej scenie, i szybko odkryli, że dziecięcy napój w dorosłej dłoni tworzy dysonans.

Jest też uzasadnienie biologiczne

Widoczne na ekranie ukojenie, malujące się na twarzy postaci po wypiciu szklanki mleka, ma pokrycie w rzeczywistych mechanizmach. Nabiał dostarcza tryptofanu, aminokwasu potrzebnego do produkcji serotoniny. Podczas trawienia białka mleka rozkładają się na peptydy, którym przypisuje się wpływ na obniżenie ciśnienia krwi i poziomu kortyzolu.

Relaksująca jest też sama powtarzalność, choć do niej mleka nie potrzeba wcale. Jeśli jednak – jak w „Leonie zawodowcu” – picie mleka jest stałym punktem każdego dnia, pozwala zatrzymać się na moment i rozluźnić.

Nie zawsze chodzi o zło

Leonowi, mimo bycia płatnym mordercą, trudno zarzucić bycie złoczyńcą. U niego mleko nie zapowiada okrucieństwa, jest po prostu rytuałem samotnego człowieka. W „Jedynej” mleko jest z kolei symbolem obcości – opanowana przez pozaziemskiego wirusa ludzkość nie jest inherentnie zła – wykorzystuje po prostu zasoby, dla zdobycia których niewymagana jest krzywda. To, że tymi zasobami są ludzkie szczątki, to inna sprawa.