Mateusz Górski, rocznik 1996, dzieciństwo spędził w garderobach opolskiego teatru, w którym grała jego mama. Od 2019 roku jest w zespole TR Warszawa: u Michała Borczucha był Hansem Castorpem, w „Orfeuszu” Anny Smolar szuka zmarłej matki w sieci.
Na ekranie gra chłopaków, którzy znaleźli się w nieodpowiednim miejscu i czasie: Grzegorza Przemyka w „Żeby nie było śladów” Jana P. Matuszyńskiego i Staszka Matuszka, jedną z ofiar zbrodni połanieckiej, w „Wśród nocnej ciszy” Jana Holoubka. Zaczynamy od TR Warszawa:
Niedawno widziałam „Orfeusza”. To spektakl o tym, jak różnie przeżywamy żałobę i jak nieporadni jesteśmy wobec cudzej. Współtworzyłeś dialogi. Co odkryłeś w tym, jak ludzie przeżywają stratę?
MATEUSZ GÓRSKI: Dla mnie to było bardzo ciekawe doświadczenie, bo sam nigdy nie przechodziłem żałoby po kimś naprawdę bliskim. To oczywiście część życia, z którą prędzej czy później wszyscy musimy się zmierzyć, ale na razie była to dla mnie sfera wyobrażeń i lęków. Ania Smolar zaprosiła nas do bardzo konkretnych ról, wyobraziła sobie tych bohaterów. W moim przypadku to chłopak, który nie radzi sobie ze śmiercią matki i zaczyna wchodzić w świat Internetu, możliwości AI. Jego Hades to właściwie przestrzeń komputera, czegoś fikcyjnego.
W tej postaci fascynowało mnie pytanie, czym właściwie jest prawda. I to, że motorem radzenia sobie jest jego własna decyzja, żeby uznać coś za rzeczywiste. Ten bohater mówi: co za różnica, czy ta osoba tam to moja mama, czy moje wyobrażenie? To moja droga, mój sposób na to, jak się z tym uporam. Chcę usłyszeć jej głos, chcę sobie wyobrazić, że wszystko z nią dobrze, chcę przeprowadzić z nią tę rozmowę, żeby jakoś pogodzić się z jej śmiercią.
To mnie bardzo wzrusza. Jesteśmy przyzwyczajeni do wersji: człowiek umiera, idzie do nieba. Ale to też jest w sferze naszych wyobrażeń, to też świat, którego nie znamy. Ania zdecydowała się stworzyć rzeczywistość, w której radzimy sobie z żałobą inaczej niż przez kościół i pogrzeb. Szukała świeckiego rytuału, sposobu, w jaki przez żałobę mogą przejść na przykład osoby niewierzące.
Rytuały w spektaklu są faktycznie dalekie od chrześcijańskich: nić i światełko, za którym idzie dusza zmarłej dziewczynki.
Tak, wnuczki bohaterki granej przez Julię Wyszyńską. To jest zaczerpnięte z gruzińskiego dokumentu „Tell My Friends That I'm Dead” w reż. Nino Kirtadzé, gdzie ludzie naprawdę tak się żegnają. Przywiązują sznureczek do szpitalnego łóżka i przez całą drogę, samochodem, odprowadzają tę duszyczkę do domu, gdzie spokojnie sobie odejdzie.
Wzruszające. „Orfeusz” przechodzi od groteski, przy której widownia się śmieje, do wielkiej intymności i straty. Czy humor pozwala w teatrze dotknąć tego, co powiedziane serio byłoby nieznośne?
Dramaturgia, na którą zdecydowała się Ania z Tomkiem Śpiewakiem, wychodziła z tego, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, jak trudnym tematem jest śmierć. W pewnym momencie uznaliśmy, że potrzebujemy momentów upustu, jak w życiu. Nie da się przebrnąć przez problemy, widząc wyłącznie czarne scenariusze. Żart był nam bardzo potrzebny, był jednym ze sposobów wychodzenia z depresji.
Muszę też dodać, że Ania ma twardy orzech do zgryzienia, żeby zapanować nad naszym zespołem, który non stop się wygłupia. Nie wynika to chyba z braku profesjonalizmu, raczej z potrzeby skierowania energii gdzie indziej niż tylko w cierpienie. Bo sami nosimy w sobie swoje historie, a Ania pozwala włożyć w te opowieści bardzo dużo osobistych rzeczy. Płacz czy zatrzymanie się są dla nas czymś zupełnie naturalnym i czasem musimy sobie z tym poradzić właśnie w ten sposób.
W TR jesteś od 2019 roku. Jarzyna, Borczuch, Smolar, Minkowska: każde z nich inaczej myśli o teatrze i o aktorze. Które spotkanie najmocniej zachwiało Twoim myśleniem o zawodzie? Zdarzyło ci się na próbie zapytać: co to w ogóle za zajęcie?
Ja takie pytania zadaję sobie non stop /śmiech/. Właściwie codziennie. Ale ten brak odpowiedzi mnie fascynuje. Tak samo jak to, że w tym teatrze możemy spotkać tylu artystów z kompletnie różnymi wizjami.
Przypomina mi się praca z Michałem Borczuchem, która była dla mnie trudna. Była presja samego tytułu, „Czarodziejska góra” Tomasza Manna i roli Hansa Castorpa w drugiej części, co jest marzeniem chyba każdego młodego aktora. A jednocześnie reżyser, który chce zrobić wszystko, żeby odczytać ten tekst zupełnie inaczej, odnaleźć w nim rzeczy, o których nawet byśmy nie pomyśleli. Praca z Michałem polegała na wybijaniu nas z oczywistości, z prostych rozwiązań, ze stereotypowych wizji bohaterów i klasycznych scen. Chciał wszystko wywrócić do góry nogami, przede wszystkim osadzić to w rzeczywistości pandemii.
Chyba właśnie u Michała odkryłem, że jako aktor jestem elementem całego tworu, na który składają się też światło, scenografia, muzyka i pomysły reżysera. Jestem czymś, co pomaga widzowi znaleźć się w tym świecie. Pomyślałem wtedy, że kiedy sam jestem widzem w teatrze czy w kinie, najbardziej lubię moment, w którym zapominam, że patrzę na aktorów i po prostu wchodzę w wykreowany świat.
W „Czarodziejskiej górze” grasz Hansa, który w sanatorium przeżywa zawieszenie czasu, ale też depresję. Mann pisał o świecie w przededniu katastrofy. Nie miałeś wrażenia, że sto lat temu powstała książka o naszych czasach?
Tak, to nam towarzyszyło. Pamiętam, jak Michał przyszedł z pomysłem, żeby Joachim, który w ostatniej scenie pojawia się jako duch, a gra go Monika Frajczyk, założył mundur żołnierza. To był dla mnie przełomowy moment. Pamiętam nas wystrojonych w kostiumy Doris Nawrot, trochę z tamtej epoki, a trochę wykręcone w jej stylu. Graliśmy groteskowo, z humorem, bo u Michała jest bardzo dużo żartu. I nagle w drzwiach staje Frajczyk we współczesnym mundurze, jako omen czegoś, co nadchodzi. Przeszedł mnie dreszcz, bo zdałem sobie sprawę, jakim jest dla mnie lustrem. Wyobraziłem sobie siebie jako Hansa, który być może zaraz sam będzie musiał włożyć mundur. To było bardzo mocne.
Przejdźmy do kina. Wczoraj obejrzałam „Żeby nie było śladów”, historię chłopaka pobitego na śmierć przez milicję w PRL. Jaka to odpowiedzialność grać kogoś, kto naprawdę żył?
Byliśmy w podobnym wieku, kiedy kręciłem ten film. Ja akurat kończyłem szkołę, on był trochę młodszy, dopiero co napisał maturę. Pamiętam rozmowę z Janem P. Matuszyńskim i to, o czym starałem się cały czas pamiętać: absolutnie nie chodziło nam o laurkę dla tego chłopaka. To był jeden z wielu bardzo odważnych, przebojowych, pełnych życia chłopaków, który znalazł się w nieodpowiednim miejscu i czasie. Odwaga i buta też go w tamtą stronę zaprowadziły, ale on nie żył jako bohater. Bardzo łatwo byłoby zrobić z niego anioła, który potem stał się symbolem tamtego czasu. Dla nas najważniejsze było uchwycenie jego normalności, zwyczajności i tego przerażającego momentu, w którym nikt nie może czuć się bezpieczny, bo w czasach reżimu każdy jest potencjalną ofiarą.
To, co dzieje się w filmie później, całe dochodzenie do prawdy, właściwie mnie nie dotyczyło. Ja musiałem odnaleźć się w tamtych czasach, wyobrazić sobie, jakiej muzyki słuchał, co go inspirowało. Bardzo ważny był oczywiście kontekst jego matki, Barbary Sadowskiej, bo myślę, że to ona zaszczepiła w nim tę odwagę.
Jego matkę pobito niewiele wcześniej, 3 maja. Grożono jej karą za wiersze.
Tylko że milicjanci, którzy zatrzymali Grzegorza, prawdopodobnie nie wiedzieli, kim on jest. To się chyba wydarzyło trochę później. Kiedyś przeczytałem na Filmwebie komentarz, że kto w ogóle obsadził w roli naszego Grzegorza Przemyka chłopaka, który wygląda jak łobuz i że sam by go za taką bezczelność pobił. I pomyślałem sobie: no tak, chcielibyście zobaczyć anioła, który szlachetnie walczy za swój kraj. A to był chłopiec, który zdał maturę i chciał się zabawić ze znajomymi. Dla mnie dramat tej historii robi się przez to jeszcze większy, ona robi się cięższa.
„Wśród nocnej ciszy” to znów prawdziwa, fascynująca i bardzo smutna sprawa kryminalna. I podobna rola.
Śmieję się ostatnio z przyjaciółmi, że muszę już wyjść z szufladki chłopaków, którzy szybko umierają w imię poszukiwania prawdy. To kolejna postać, która staje się ofiarą, tym razem grupowej zmowy milczenia. Najbardziej fascynowała mnie sama historia. Słyszałem o niej wcześniej, ale w pełnym wymiarze poznałem ją dopiero dzięki reportażowi Wiesława Łuki „Nie oświadczam się”. Wciąż trudno mi ją zrozumieć, ale mogłem ją przynajmniej zobaczyć. I myślę, że Jan Holoubek opowiada ją bardzo wiernie.
Moim zadaniem znów było odnaleźć się w tamtych czasach i zbudować bliską relację z Nel Kaczmarek, która gra moją serialową partnerkę. Wszystko, co dzieje się później, te rodzinne niesnaski, które doprowadzają do tragedii, tego chłopaka w ogóle nie dotyczyły.
Tego nauczyłem się przy tych dwóch projektach: pracy bez świadomości „co będzie dalej”. Zakładam, że nie mam tej nadwiedzy, nie wiem, co się wydarzy i staram się uchwycić życie jak najbardziej wiarygodnie, razem z tym, co niewiadome. A potem przychodzi ten moment. Przyglądając się ostatnim tragicznym wydarzeniom w Krakowie myślę, że wszystkie tragiczne momenty to sekundy, minuty. Dopiero po czasie wszystko do nas dociera i zaczyna się ten czas radzenia sobie, żałoby, o której mówiliśmy na początku. A w tych dwóch rolach grałem bohaterów, którzy bardzo intensywnie uczestniczą właśnie w tych dosłownie sekundach.
W twojej filmografii powracają młodzi mężczyźni wplątani w przemoc, w sytuacje, nad którymi tracą kontrolę. Czy kino daje dziś chłopakom prawo do słabości, do emocji, do płaczu, bez automatycznego dramatu?
Wydaje mi się, że to temat, który dopiero zaczyna pojawiać się we współczesnej świadomości. W ogóle dopiero pojawia się odwaga, żeby o nim opowiadać. Moim wielkim marzeniem jest poprowadzić bohatera, którego wrażliwość i delikatność są atutem, a nie prowadzą go, tak jak powiedziałaś, do tragedii. Polskie kino odzwierciedla rzeczywistość, w której jesteśmy tu i teraz. Moim zdaniem żyjemy niestety w czasach, w których trudno mówić o słabości mężczyzn. Oczekuje się od nich wyłącznie stali, jest społeczna presja, żeby poprowadzili, obronili, ochronili. To oczywiście ważne, ale wierzę, że w człowieku jest też miejsce na potężne niepokoje, niewiedzę, słabość. I że to coś cennego do opowiadania.
Po czym poznajesz, że twórcy starsi o pokolenie naprawdę rozumieją młodych, a nie tylko odtwarzają ich język i estetykę?
To bardzo ciekawe pytanie, sporo o tym ostatnio myślę. Mam 30 lat i widzę już młodsze pokolenia, które są inne ode nie. Sam czasem chronię się alibi, że przecież przed chwilą tam byłem, przecież ja to znam, przecież dobrze się rozumiemy. A nic bardziej mylnego. Ostatnio przypomniałem sobie, że w liceum dużo siedziałem na Tumblrze. Jestem z pokolenia blogów i kolażowego myślenia, to bardzo zbudowało moją wyobraźnię twórczą. Wchodzisz na bloga, słyszysz muzyczkę, a przy tym da się zachować jakąś anonimowość. Ludzie poznawali mnie przez mój gust, przez filmy, które lubię, muzykę, obrazy. To też było stwarzanie siebie, ale od strony twórczej, kreatywnej.
I przy okazji dość prawdziwego, bo pokazujesz to, co realnie lubisz.
Bez wstydu i bez poczucia oceny. To było fascynujące, bo dzięki temu znajdowało się kolejne rzeczy, którymi się inspirowało albo które się odrzucało. Ciągła chęć wymiany, szukania napędów, społeczności. A teraz widzę raczej koncentrację na sobie jako człowieku, wizualnie na mnie: co jem, co robię, gdzie jestem, jak wyglądam. To odchodzi od tamtego alibi, że mogę się schować, być anonimowym w Internecie, a jednocześnie odsłaniać się twórczo.
Zmierzam do tego, że reżyserom i reżyserkom starszym ode mnie, którzy opowiadają o moim pokoleniu, udaje się wtedy, kiedy naprawdę wchodzą w ten świat. Decydują się w nim zanurkować. Pytają, słuchają, są bardziej ciekawi niż pewni swoich odpowiedzi. Zgadzają się na zmiany w scenariuszu, na wyrzucanie cringe'owych momentów, słuchają młodego człowieka.
Pamiętam zajęcia z Romanem Gancarczykiem w szkole teatralnej. Od początku mówił nam, że przecież zaraz znajdziemy się razem w filmie albo na scenie, więc nie może funkcjonować na zajęciach jako mentor. Sami możemy zrobić z niego mentora, jeśli będziemy mieli taką potrzebę, ale to nie jest jego punkt startu. Chce nas poznać, mówił, że zawód aktora to wieczne uczenie się. Z reżyserami powinno być podobnie: nigdy się nie zamykać, być w wiecznym reżyserowaniu siebie jako człowieka.
To jest bardzo imponujące. Ostatnio miałem okazję przyjrzeć się pracy Jacka Braciaka, który robił spektakl dla Teatru Telewizji. Widziałem, jak jest przygotowany, jak szybko pracuje. Niby oczywistości, nauka tekstu i tak dalej, ale fascynujące było obserwowanie aktora, który wciąż kocha ten zawód. Widać, jaką przyjemność sprawia mu ta praca, to ciągłe poszukiwanie. Tylko w ten sposób da się opowiadać historie innych ludzi: przez totalne zaangażowanie w proces.
Aktor żyje dziś także w social mediach, gdzie w ramach promocji krąży jego wizerunek. Ty z tego rezygnujesz. Weszłam na Twój profil: nie ma człowieka.
Nie ma człowieka. To ciekawe, bo pomyślałem, że to będzie temat, ten Instagram. To, co mówiłem o Tumblrze, siedzi we mnie bardzo głęboko. Ja bardziej opowiadam siebie przez…
…swoje zajawki?
Dokładnie, przez jakieś skojarzenia muzyczne. To nie wynika z niechęci czy zamknięcia, tylko z formy opowiadania siebie. Strasznie bym chciał, żeby kiedyś znalazł się ktoś, kto zechce poznać mnie właśnie od tej strony. Przez rzeczy, które mnie inspirują, przez fascynację czymś, co nie jest do końca piękne. Przez jakąś queerowość, ale nie w znaczeniu tożsamości, tylko ciągłego budowania i zmieniania siebie.
Jeśli chodzi o wizerunek aktora w komercyjnym sensie, to raczej nie tyle nie chcę, co nie umiem się w tym odnaleźć. Chciałbym być oceniany za swoją pracę. Chciałbym, żeby reżyserzy castingu przychodzili do teatru, żeby byli otwarci na rozmowy poza castingami, żeby łączyła nas ciekawość siebie nawzajem. Bo wierzę, że to, co jest w mediach, to powłoka, jakaś maska. Nie do końca prawdziwa.
I bardzo łatwo to później zweryfikować.
Dokładnie, tak też jest.
Zacząłeś grać bardzo wcześnie, w Opolu. Jak wpłynęło na ciebie to, że tak młodo uczyłeś się patrzeć na siebie oczami publiczności? Czy to był proces tożsamościowy, może terapeutyczny? Pomógł ci zrozumieć siebie?
Szczerze mówiąc, wciąż pracuję nad tym, jak sobie z tym radzić - czymś, co jest dla człowieka bardzo trudne. Jesteśmy bez przerwy poddawani ocenie, ale nie takiej, że wyprodukujemy coś, co ktoś potem oceni. Piekarz piecze chleb i to chleb jest oceniany czy jest smaczny, czy nie. My wychodzimy na scenę i ocenia się nas: jak wyglądamy, jak mówimy, jakie mamy maniery, jak przeżywamy konkretne emocje, jak mamy w tej chwili obcięte włosy i tak dalej, i tak dalej. Ja znalazłem się w tym miejscu bardzo szybko, co oczywiście wpłynęło na moją samoocenę. Teatr bardzo mocno splatał się z moim życiem prywatnym.
Ale pamiętam, że w teatrze w Opolu spotkałem aktora, świętej pamięci Mirosława Bednarka. Prowadził tam zajęcia dla dzieciaków i powiedział nam kiedyś, że sam jest potężnym introwertykiem. Że nie umie funkcjonować jako ktoś pewny siebie, kto wchodzi do pomieszczenia i od razu wszyscy patrzą w jego stronę. Tę pewność zyskuje dopiero na scenie.
Scena daje mu możliwość, żeby pokazać siebie ze wszystkich stron. Kiedy o tym mówię, przypomina mi się premiera „Toma na wsi” Wojtka Rodaka. Mam tam moment, w którym śpiewam piosenkę. I nagle strzelił we mnie błysk niezwykłej, tłumionej do tej pory energii, ogromnej przyjemności z performowania, tańczenia, totalnego szaleństwa. Powiedziałem sobie wtedy: tak, to jestem ja, taki właśnie jestem. Ten spektakl pozwolił mi odważyć się na to.
A samo Opole jest o tyle ciekawe, że ja się po prostu wychowałem w teatrze. Moja mama jest tam aktorką, a ja jako dziecko przesiadywałem w garderobach. Garderobiane zakładały mi peruki, a aktorzy czasem wyprowadzali mnie za kulisy, żebym zobaczył ich na ukłonach. To był na przykład spektakl Kleczewskiej, którego nie mogłem obejrzeć, więc dopiero kiedy widziałem aktorów w całej scenografii i w kostiumach, wracałem do domu i wyobrażałem sobie, jak ten spektakl mógł wyglądać. To, że zacząłem tak wcześnie, bardzo wpłynęło na moją wyobraźnię i na to, dlaczego teatr jest miejscem, w którym czuję się bezpiecznie.
Czego polski teatr robi dziś za dużo, a na co wciąż nie ma odwagi? I czy chciałbyś zagrać w spektaklu, w którym naprawdę narazisz się publiczności?
To chyba jest właśnie to, co mnie najbardziej kręci. Nie wychodzę z założenia, że widz ma mnie lubić albo czuć się wyłącznie bezpiecznie. Fascynuje mnie wprowadzanie go w różne stany, również niepokoju, niezręczności. Kiedy wszyscy razem jesteśmy w czymś… nie chcę nazywać tego transem, ale wszyscy wchodzimy w jakiś świat. I wydaje mi się, choć to oczywiście tylko moje wrażenie, że w dzisiejszym teatrze jest za dużo dosłowności. Opisywania wszystkiego słowami, nazywania wszystkiego po imieniu. A za mało przestrzeni dla wyobraźni, zostawiania widzowi sfer niedopowiedzianych, zaufania do niego. Mam wrażenie, że czasem zapomina się, że widz, który przychodzi do teatru, też jest inteligentny.
Na koniec: gdzie Cię zobaczymy?
21 grudnia w TVP1 będzie premiera Teatru Telewizji w reżyserii Ani Smolar, „Monique ucieka” na podstawie książki Édouarda Louisa, która chyba dopiero co ukazała się po polsku. My pracowaliśmy jeszcze na tłumaczeniu, które Ania zrobiła sama. To dla mnie, muszę przyznać, wyjątkowy projekt, na który czekam bardzo, bardzo długo. Zaczęliśmy pracę dokładnie rok temu w grudniu, a premiera jest dopiero teraz, po okrągłym roku. I gram tam ze swoją mamą.
Naprawdę? To jest dopiero historia!
To było coś zupełnie nowego dla mnie i dla mojej mamy, ale też coś niezwykłego. I nie wyobrażam sobie innej osoby niż Ania Smolar, której moglibyśmy tak zaufać. Poprowadziła to w bardzo ciekawe strony. Czekam na tę premierę.
Poza tym w te wakacje pracowaliśmy w TR Warszawa nad projektem na pograniczu teatru i filmu z jednym z moich ukochanych reżyserów, Radu Jude. Samo to, że się z nim spotkałem, to totalne spełnienie marzeń. I zupełny eksperyment. Nie wiem, kiedy nastąpi oficjalna premiera, ale głęboko wierzę, że całość w końcu ujrzy światło dzienne. Będzie to na pewno rzecz warta uwagi.

![Teatr nie musi wszystkiego wiedzieć. Rozmawiamy z Mateuszem Górskim, aktorem TR Warszawa [WYWIAD]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Fsmall_image00005_0f586bdcd3.jpg&w=1920&q=80)

![„Ukryte w ciemności” na Apple TV: Czy uda się odnaleźć Felicię? [RECENZJA]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Fimages_4_9e1b632265.jpeg&w=1920&q=80)





![„Ukryte w ciemności” na Apple TV: Czy uda się odnaleźć Felicię? [RECENZJA]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Fsmall_images_4_9e1b632265.jpeg&w=1920&q=75)
