Są filmy, po których wychodzi się z kina i natychmiast chce o nich rozmawiać. Są też takie, które zostają z nami znacznie dłużej – uwierają, nie dają spokoju i każą na nowo przyjrzeć się światu, w którym żyjemy. Właśnie na takie kino stawia WATCH DOCS. Prawa Człowieka w Filmie, który w tym roku wraca z 26. edycją. Od 4 do 13 grudnia Warszawa ponownie stanie się miejscem spotkań dokumentu, ważnych społecznych tematów i dyskusji, których nie da się zamknąć wraz z napisami końcowymi. W programie znalazło się aż 67 filmów, a festiwalowe seanse odbędą się zarówno w kinach, jak i online.
WATCH DOCS od dwudziestu sześciu udowadnia, że dokument nie musi być wyłącznie obserwacją rzeczywistości. Może być narzędziem społecznej zmiany, niewygodnym pytaniem, aktem sprzeciwu, ale też próbą zrozumienia ludzi i mechanizmów, które kształtują współczesny świat. Tegoroczny program nie zamierza brać jeńców. Będzie o politycznych napięciach, przemocy systemowej, kryzysie klimatycznym, technologii wykorzystywanej do zabijania, pracy seksualnej w internecie, a nawet o skomplikowanych relacjach między ludźmi i zwierzętami. Do tego spotkania z twórcami i twórczyniami, debaty z ekspertami oraz ponad 20 festiwalowych gości i gościń.
Wielkie idee, brudna polityka i sekrety ukryte pod wodą
Zaczynamy mocnym uderzeniem. Filmem otwarcia będzie duński „Dom ojca”, czyli niepokojący obraz, który łączy fabułę z dokumentem. W głównej roli zobaczymy Trine Dyrholm, aktorkę znaną między innymi z „Dziewczyny z igłą”. W Konkursie Głównym znalazło się dziesięć tytułów, które już zdążyły zaznaczyć swoją obecność na najważniejszych międzynarodowych festiwalach. Wśród nich „Przygotowania do rewolucji”, dokument nagrodzony w Cannes, „Gdyby gołębie zamieniły się w złoto” – najlepszy dokument tegorocznego Berlinale – oraz najnowszy film Rithy'ego Panha „Jesteśmy owocami lasu”. To nazwisko szczególnie ważne dla historii WATCH DOCS. Ponad dwie dekady temu reżyser otrzymał festiwalową nagrodę za całokształt twórczości, a jego „Brakujące zdjęcie” na stałe weszło do kanonu kina dokumentalnego.
Osobną przestrzeń otrzymają filmy z Zielonego Konkursu. Tutaj przyjrzymy się aktywizmowi, ekologii i przyszłości planety, która coraz wyraźniej wymyka się spod naszej kontroli. „Sami przeciwko wszystkim”, film otwierający tegoroczny festiwal w Sheffield, opowiada o aktywistach i działaniach wywołujących skrajne emocje. „Żar” (Heat) zabierze nas w niepokojącą wizję niedalekiej przyszłości, a „Bałtyk UXO” pozwoli zajrzeć na dno naszego morza i zmierzyć się z tym, co pozostawiła tam historia.
Nie zabraknie również mocnego polskiego akcentu. W konkursie Nowe Filmy Polskie jedną z najważniejszych premier będzie „Nie palcie komitetów” w reżyserii Jacka Petryckiego i Marii Zmarz-Koczanowicz. To dokument poświęcony Jackowi Kuroniowi – jednej z najważniejszych postaci polskiej opozycji demokratycznej, ikonie walki z systemem i politykowi, którego głos wciąż wydaje się wyjątkowo potrzebny.
Salomé Jashi. Gruzja w dziewięciu odsłonach
Jednym z najważniejszych wydarzeń tegorocznej edycji będzie retrospektywa Salomé Jashi. Gruzińska reżyserka i artystka wizualna odbierze Nagrodę im. Marka Nowickiego, przyznawaną za szczególne osiągnięcia w ukazywaniu praw człowieka w filmie. Z tej okazji organizatorzy przygotowali przegląd aż dziewięciu jej dokumentów – od wczesnych krótkometrażowych realizacji po najnowszy film „Niepełny dzień z historii Gruzji 10.06.93 r.”.
Ten ostatni podczas WATCH DOCS będzie miał swoją polską premierę, tuż po światowej prezentacji w konkursie głównym IDFA 2026 w Amsterdamie. Twórczyni poprowadzi również masterclass, co pozwoli z bliska przyjrzeć się jej autorskiemu językowi i sposobowi, w jaki osobiste historie stają się opowieściami o pamięci, polityce i zbiorowej tożsamości.
Antybohaterowie bez retuszu
Dokument potrafi być bezlitosny, zwłaszcza kiedy zamiast łatwych podziałów na dobrych i złych proponuje nam bohaterów, których trudno jednoznacznie ocenić. Właśnie takim postaciom poświęcono tegoroczną odsłonę cyklu „Dokument wielkiego formatu”. W centrum zainteresowania znajdą się antybohaterki i antybohaterowie oraz skomplikowane relacje łączące ich z filmowcami.
W programie znalazły się między innymi „Pokój 164. Spowiedź mordercy” Gianfranca Rosiego, „Adwokat terroru” Barbeta Schroedera oraz „Na tropie Żelaznej Damy. Nieoficjalna biografia Margaret Thatcher” Nicka Broomfielda. To kino, które pewnie zagląda w miejsca, w których moralność, władza i ludzkie motywacje zaczynają się niebezpiecznie komplikować.
Poza konkursami warto zwrócić uwagę na „Bałkańskiego kowboja”, łączącego pastiszową konwencję westernu z poważnym dziennikarskim śledztwem odkrywającym mroczne tajemnice przeszłości czy „Wirtualne dziewczyny” Barbory Chalupovej, które przyglądają się pracy seksualnej w internecie i przełamują związane z nią tabu, a także „Kambodżańskie sny o piwie”, które demaskują marketingowe strategie wielkich koncernów alkoholowych.
Nie tylko seanse
WATCH DOCS to jednak znacznie więcej niż dziesięć dni spędzonych w kinowych salach. Jak co roku projekcjom będą towarzyszyć spotkania z twórcami i twórczyniami, dyskusje panelowe oraz rozmowy z ekspertami, dziennikarzami i naukowcami. Tegoroczny zakres tematów jest wyjątkowo szeroki: od wykorzystania sztucznej inteligencji w technologiach służących do zabijania, przez mowę nienawiści w przestrzeni publicznej, po dostępność pomocy psychologicznej, współistnienie ludzi i zwierząt oraz etyczne i społeczne dylematy związane z pracą seksualną online.
Na finał organizatorzy zostawili równie mocny akcent. Film zamknięcia, „Oni tu są”, to krótki dokumentalny thriller zrealizowany przez laureatkę Oscara Laurę Poitras i Rachel Lauren Mueller. Twórczynie zaglądają za kulisy działania amerykańskich służb migracyjnych ICE, pokazując rzeczywistość, w której polityka migracyjna przestaje być abstrakcyjnym hasłem, a staje się doświadczeniem konkretnych ludzi.
67 filmów, ponad 20 gości i gościń, spotkania, debaty i historie, które zdecydowanie wykraczają poza ekran. 26. WATCH DOCS odbędzie się w dniach 4-13 grudnia w warszawskich kinach oraz online. Pełny program i harmonogram projekcji znajdziecie na watchdocs.pl.
