Proste pytanie bez prostej odpowiedzi. Pojęcie, które pierwotnie było skrótem od „independent” i ściśle wiązało się ze strukturą biznesową, z czasem zmieniło znaczenie. Dziś na playlistach opatrzonych słowem „indie” obok artystów niezależnych pojawiają się ci zarządzani przez wielkie wytwórnie. A nieświadomy słuchacz często nawet o tym nie wie.
Gdy w styczniu 1977 roku angielski zespół Buzzcocks wypuścił swoją pierwszą EP-kę, rynek muzyczny w UK zadrżał. Płyta była przełomowa nie ze względu na brzmienie, lecz na sposób powstania: za pożyczone od rodziny i przyjaciół 500 funtów zespół założył własną wytwórnię, New Hormones, i sam wypuścił nagrania. EP-ka sprzedała się w kilkunastu tysiącach egzemplarzy i choć nie trafiła na listy przebojów, stała się symbolem podejścia „DIY”. Buzzcocks nie byli zresztą jedyni. Równolegle działały Stiff, Fast Product i Small Wonder, a rok później pojawiły się Rough Trade i Factory. Ta ostatnia niedługo później wydała znane dziś na całym świecie Joy Division i New Order.
Na początku lat 80. w Wielkiej Brytanii powstała osobna lista przebojów dla płyt niezależnych, a „indie” traktowano po prostu jako kategorię dystrybucyjną. Zmiana przyszła w 1986 roku wraz z kasetą C86, którą rozdawał tygodnik „NME”. Zebrane na niej zespoły łączyły charakterystyczne brzdękanie gitary ze szczerością, jakiej spodziewać się można tylko po amatorach. To dzięki nim „indie” stało się odrębnym gatunkiem.
W USA tę samą rolę odgrywało pojęcie college rock. Jego zaplecze stanowiły radia uczelniane i sieć małych labeli: SST, Dischord, K Records, Sub Pop, a od 1989 roku także Matador i Merge. Po sukcesie Nirvany większość wielkich wytwórni zaczęła polować na „alternatywę“. Jak pokazywały zespoły takie jak Pixies, granica między pozostaniem niezależnym, a korzystaniem z pomocy wytwórni była płynna: w Europie wydawało ich niezależne 4AD, w USA należąca do Warnera Elektra.
Czasy, gdy indie znaczyło independent, się skończyły
Łatce „indie” bliżej dziś do określenia estetyki niż do gwarancji małej skali działania czy braku kontraktu z wielką wytwórnią. Radiohead od początku nagrywali dla EMI i wzięli się za samodzielne wydawanie dopiero po latach, przy In Rainbows (2007). The Smiths przez całą karierę związani byli z niezależną Rough Trade. Mimo różnych biznesowych historii oba zespoły chętnie wrzuca się do jednego worka z napisem „indie”.
Wraz z erą cyfrową, internetem i serwisami streamingowymi, które tworzyły playlisty na podstawie podobieństwa w brzmieniu, słowo ostatecznie odcięło się od struktury rynku. Stało się przydomkiem opisującym nastrój i sposób produkcji. Za cechy gatunku uznaje się wiedzione gitarą melodie, emocjonalne teksty i surowość produkcji, choć trudno wskazać jeden estetyczny wzorzec. Gdzie leży bowiem wspólny mianownik między Pavement, Arcade Fire i Mitski?
Wielki komercyjny absurd: mainstream pod szyldem „indie”
Do śmierci znaczenia przyczyniły się też algorytmy. Gdy serwisy streamingowe zaczęły klasyfikować muzykę według nastroju i brzmienia, definicja słownikowa przestała się liczyć. Na playlistach o hasłach w rodzaju „indie” czy „alternative” obok niezależnych wykonawców pojawiają się gwiazdy wielkich koncernów, jak Gorillaz czy Billie Eilish, których brzmienie po prostu wpisuje się w wyobrażenie o alternatywie.
Sytuację komplikuje to, że wiele małych wytwórni korzysta z sieci dystrybucyjnych należących do majorsów. The Orchard i AWAL należą do Sony, a PIAS do Universal. Część labeli została przejęta w całości lub częściowo, jak Creation w latach 90., gdy Sony objęło w niej udziały. Przeciętnemu słuchaczowi trudno jednak ustalić, kto jest naprawdę niezależny finansowo.
Dlaczego estetyka jest tak szeroka?
Pod parasolem indie mieszczą się style, które łączy niewiele ponad gitary i dystans do wielkiego biznesu: indie pop i twee, post-punk revival, shoegaze i dream pop, midwest emo i popularny ostatnio bedroom pop. Ten ostatni doprowadził nawet do przejęcia „indie” przez artystów, którzy zaczynają samodzielnie, a kończą w dużych wytwórniach, jak Clairo czy beabadoobee.
Estetyka czy elitaryzm?
Indie rock bywa krytykowany za to, że przez dekady definiowali go głównie biali, wykształceni mężczyźni z klasy średniej, a krytycy i festiwale powielali ten obraz. Jest to szczególnie widoczne w kontekście historii rocka, który wyrósł z czarnej muzyki, a w kanonie indie czarni twórcy byli długo marginalizowani. Wyjątki, jak Bad Brains w hardcore’owym Waszyngtonie czy TV on the Radio w Brooklynie, tylko potwierdzały regułę. Podobnie z kobietami: ruch riot grrrl i wytwórnie takie jak Kill Rock Stars wywalczyły przestrzeń dla ich głosów w latach 90. Dziś ten obraz powoli się zmienia. Phoebe Bridgers, boygenius, Mitski, Japanese Breakfast czy Big Thief pokazują, że „indie” coraz częściej oznacza emocjonalną szczerość, a nie określony typ artysty. Pytanie tylko, czy to rzeczywista zmiana czy tylko kolejna strategia marketingowa.







![Teatr nie musi wszystkiego wiedzieć. Rozmawiamy z Mateuszem Górskim, aktorem TR Warszawa [WYWIAD]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Flarge_image00005_0f586bdcd3.jpg&w=1920&q=80)


