FacebookInstagramTikTokX
  • Wasze prace
  • Konkurs
  • Film
  • Muzyka
  • Art & Dizajn
  • Moda
  • Świat
  • Seks
  • Sklep
  • Search
Kup nowy numer
K MAG
FacebookInstagramTikTokX
  • Sprawdź poprzednie numery
  • O K MAG
  • Redakcja
  • Zapisz się na newsletter
  • Kontakt
  • Reklama
  • Polityka prywatności
  • Regulamin
Ludzie

Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?

Autor: Magda Chemicz
16-11-2026
Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?
Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?
fot. kadr z filmu „ X+Y: Równanie szczęścia”

Dzisiejszy świat – pełen open space’ów, migających świetlówek i small talku – bywa torem przeszkód dla autystycznego układu nerwowego. Cechy, które utrudniają tworzenie relacji i obniżają szanse na potomstwo, powinny stopniowo zanikać pod wpływem doboru naturalnego. A jednak warianty genetyczne powiązane z autyzmem utrzymują się w ludzkiej populacji od bardzo dawna.

Nie znaczy to jednak, że ewolucja faworyzowała autyzm. Nowe badania sugerują coś bardziej złożonego: może być on ceną, jaką zapłaciliśmy za szybką ewolucję ludzkiego mózgu.

Genetyka odpowiada

W 2017 roku naukowcy z Yale, Renato Polimanti i Joel Gelernter, przejrzeli wyniki dużych badań porównujących DNA osób z autyzmem i bez niego. Spodziewali się, że warianty ryzyka będą po prostu „odsiewane” przez dobór naturalny. Okazało się jednak, że wiele z nich ma ślady czegoś przeciwnego: ewolucja je podtrzymywała. Badacze podejrzewają, że to dlatego, że te same geny wpływają też na rozwój mózgu i zdolności poznawcze. Jak ujął to Polimanti, w ewolucji zwykle nie ma darmowego lunchu: korzyść w jednej dziedzinie często okazuje się kosztem w innej.

W 2025 roku badacze ze Stanfordu, Alexander Starr i Hunter Fraser, zajrzeli głębiej, na poziom pojedynczych komórek mózgu. Zainteresowały ich neurony, których w korze mózgowej mamy najwięcej, czyli komórki pobudzające z warstw 2 i 3. Okazało się, że u człowieka zmieniały się one wyjątkowo szybko w porównaniu z naszymi najbliższymi krewnymi, małpami człekokształtnymi. Przy okazji zmniejszyła się aktywność około stu genów, których zaburzenia wiążą się z autyzmem – u innych gatunków są one bowiem odpowiedzialne za spokojną i przewidywalną pracę układu nerwowego. Zmniejszona aktywność tych genów dotyczy wszystkich ludzi, nie tylko osób w spektrum. Autyzm pojawia się wtedy, gdy do tego dochodzą kolejne czynniki, genetyczne i środowiskowe.

Jak autyzm mógł ratować nam życie?

Na pytanie o korzyści możemy odpowiadać dziś jedynie hipotezami. Nie wiemy, kto w prehistorii byłby autystyczny, możemy tylko spekulować. Według wielu teorii gdyby wszyscy członkowie plemienia siedzieli przy ognisku i plotkowali, nikt nie odkryłby wzorców w gwiazdach, pogodzie czy botanice. Nikt nie spędziłby też 12 godzin na powtarzalnym uderzaniu krzemienia tak, by powstał grot włóczni. A takie hiperfiksacje często utożsamiane są właśnie ze spektrum.

Podobnie wrażliwość sensoryczna, która dziś sprawia, że praca w open spasie powoduje przebodźcowanie, 50 000 lat temu w ciemnym lesie pozwalała na wysłyszenie trzasku pękającej gałęzi, wyczucie dymu pożaru czy nieświeżego aromatu w mięsie. To jednak scenariusze możliwe, ale niepotwierdzone. Nie należy czytać ich jako udokumentowanych faktów.

Mit geniusza

Warianty związane z autyzmem korelują na poziomie populacji z wynikami edukacyjnymi. To nie znaczy, że każda osoba autystyczna jest wybitnie utalentowana. Wyjątkowe zdolności (tzw. sawantyzm) dotyczą mniejszości, a część osób w spektrum ma trudności poznawcze. Stereotyp „autystycznego geniusza“ bywa krzywdzący, bo osoby, które nie spełniają tego obrazu, mogą być pomijane przy diagnozie i wsparciu.

Do mitu odwołuje się też popularny argument o ośrodkach technologicznych. Simon Baron-Cohen zaproponował, że w miejscach takich jak Dolina Krzemowa czy Eindhoven ludzie o silnie „systemowym” sposobie myślenia częściej dobierają się w pary, co mogłoby zwiększać szansę na odziedziczenie wielu wariantów związanych z autyzmem.

Paradoks polega na tym, że rozwój technologii i cywilizacji, w którym szczególną rolę mogli odegrać ludzie o nietypowych układach nerwowych, stworzył środowisko, w którym wielu z nich funkcjonuje trudniej: głośne, jasne, przeładowane bodźcami i niezrozumiałymi regułami społecznymi.

Polecane

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Daria ze Śląska została narratorką kultowej komedii. „Nadal trzymam się absurdu” [WYWIAD]

Daria ze Śląska została narratorką kultowej komedii. „Nadal trzymam się absurdu” [WYWIAD]

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

Polecane

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Daria ze Śląska została narratorką kultowej komedii. „Nadal trzymam się absurdu” [WYWIAD]

Daria ze Śląska została narratorką kultowej komedii. „Nadal trzymam się absurdu” [WYWIAD]

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

Więcej od autora

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Koreański film dedykowany Kieślowskiemu trafił na Netflixa. Ma 98% pozytywnych recenzji

Koreański film dedykowany Kieślowskiemu trafił na Netflixa. Ma 98% pozytywnych recenzji

Kto wymyślił pilates? Od obozów dla jeńców do wellnesowego hitu

Kto wymyślił pilates? Od obozów dla jeńców do wellnesowego hitu

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Obiad na czworo i tatuaże za ostatnie pieniądze. Kim są chińskie „street barbies”?

Koreański film dedykowany Kieślowskiemu trafił na Netflixa. Ma 98% pozytywnych recenzji

Koreański film dedykowany Kieślowskiemu trafił na Netflixa. Ma 98% pozytywnych recenzji

Kto wymyślił pilates? Od obozów dla jeńców do wellnesowego hitu

Kto wymyślił pilates? Od obozów dla jeńców do wellnesowego hitu

FacebookInstagramTikTokX