Kino kobiet poza schematem. Zbliża się HER Docs Film Festival

Przez sześć dni HER Docs zaprosi do spotkania z kinem, które nie boi się wychodzić poza utarte schematy – formalne, społeczne i obyczajowe. Tegoroczny program to dziesięć najnowszych filmów pełnometrażowych, trzy zestawy krótkich metraży w ramach sekcji Showcase oraz specjalna sekcja ANOTHER STORY, która sięga wstecz do twórczości europejskich i polskich reżyserek, przypominając historie kina, które przez lata pozostawały na jego marginesie.

HER Docs konsekwentnie pokazuje, że kino tworzone przez kobiety nie jest osobnym gatunkiem, lecz ogromnym i różnorodnym obszarem artystycznej wypowiedzi. Tegoroczne filmy łączą dokument, eksperyment, archiwalia, teatr, performans, animację, a nawet fikcję. Ich bohaterki mierzą się z tematami, które są jednocześnie bardzo osobiste i głęboko polityczne: dorastaniem, tożsamością, pamięcią, przyjaźnią, seksualnością, zdrowiem, starzeniem się, macierzyństwem, pracą, religią, przemocą i oporem wobec patriarchalnych struktur.

To kino, które zagląda zarówno do intymnych przestrzeni prywatnych archiwów, jak i w miejsca, gdzie toczą się większe społeczne konflikty. Reżyserki zabierają nas m.in. do Indii, Iranu, Ugandy, Meksyku, a także w świat własnych wspomnień i doświadczeń. Ich bohaterki walczą o prawo do decydowania o własnym ciele, przeciwstawiają się państwowej opresji, próbują odnaleźć się w społeczeństwach pełnych uprzedzeń albo po prostu szukają języka, którym mogłyby opowiedzieć o sobie.

W programie znajdzie się między innymi „La petite mort” Kai Zalewskiej i Martyny Byczkowskiej – eksperymentalna opowieść inspirowana postacią Ofelii, łącząca dokument, teatr i fikcję. Film wykorzystuje prywatne archiwa, wspomnienia i performans, by przyjrzeć się dorastaniu dziewczyn w Polsce lat 2000., przyjaźni, samotności, miłości i poszukiwaniu własnej tożsamości.

W „Dzieciakach” Kani Lapuerty kamera przez osiem lat towarzyszy transpłciowej Karli, która dorasta w meksykańskim Tepoztlán. Jej film to czuła opowieść o samoakceptacji i prawie do opowiadania własnej historii. Relacja reżyserki i bohaterki stopniowo przekracza tradycyjny podział na dokumentalistkę i filmowaną osobę, a sam film staje się efektem wieloletniego zaufania i współpracy.

„Gdzieś pomiędzy” Faezeh Nikoozad to z kolei filmowa korespondencja trzech irańskich przyjaciółek i reżyserek, które żyją między Iranem a emigracją. Gromadzony przez lata materiał staje się opowieścią o przyjaźni, domu, wygnaniu i przynależności, ale także osobistym zapisem przemian politycznych i społecznych zachodzących w Iranie.

W „Kobiecie, która sprowokowała bestię” Patience Nitumwesigi poznajemy ugandyjską poetkę i aktywistkę Stellę Nyanzi, która poprzez sztukę, prowokację i bezkompromisowy język przeciwstawia się patriarchatowi oraz represyjnemu państwu. Film pokazuje cenę politycznego oporu, ale także siłę osoby, która nie zamierza podporządkować się narzuconym granicom.

Z kolei „Na własny rachunek” Paromity Vohry zabiera widzów w podróż przez Indie i niewidzialne obszary kobiecej pracy – od pracy seksualnej, tańca erotycznego i surogacji po pracę domową i opiekuńczą. Film łączy polityczną analizę z humorem, muzyką i energią bohaterek, pytając, czym właściwie jest praca i dlaczego jedne jej formy uznajemy za wartościowe, podczas gdy inne pozostają niewidzialne.

W programie nie zabraknie również tematów, które wciąż zbyt rzadko pojawiają się na ekranie. „To nie jest świat dla ludzi z menopauzą” Louise Unmack Kjeldsen przygląda się doświadczeniu menopauzy, zdrowiu psychicznemu, starzeniu się i medycznym tabu, łącząc osobistą historię reżyserki z badaniami naukowymi i doświadczeniami kobiet z różnych części świata.

„Lekcja bez tabu” Marty Duran Lozano wraca natomiast do doświadczenia aborcji w okresie dorastania. Anonimowe świadectwa kobiet zostają przeniesione na ekran przez grupę nastolatek, które poprzez wspólny proces twórczy nadają im głos i ciało. Film staje się próbą przełamania milczenia i stworzenia przestrzeni dla rozmowy o doświadczeniu, które przez lata pozostawało ukryte.

W „W imię matki, córki i innych dziewczyn” Vereny Soltiz i Arasha T. Riahiego Inna Szewczenko, związana z kolektywem FEMEN, konfrontuje się z przedstawicielami różnych religii, pytając o możliwość współistnienia feminizmu i wiary. Film wykorzystuje religijną ikonografię i rozmowę jako narzędzia do przyjrzenia się relacji pomiędzy tradycją, władzą i prawami kobiet.

Program uzupełni „Intersection: zasady gry” Karoline Rößler, dokument wykorzystujący interaktywną grę do pokazania mechanizmów dyskryminacji. Seksizm, rasizm, queerfobia, transfobia czy ableizm przestają być abstrakcyjnymi pojęciami – widzowie mogą doświadczyć ich mechanizmów poprzez uczestnictwo w grze, a następnie skonfrontować je z doświadczeniami osób, które na co dzień mierzą się z wykluczeniem.

Tegoroczny program pełnometrażowy dopełni sneak peek filmu „Globalna marka Frida Kahlo” Trishy Ziff, który przygląda się temu, jak Frida Kahlo z artystki i politycznej osobowości stała się globalną ikoną popkultury i marką. Film pyta o to, co dzieje się z dziedzictwem artystki, kiedy zostaje ono przejęte przez kulturę masową, a jednocześnie pokazuje, dlaczego Kahlo wciąż pozostaje tak ważną postacią dla feminizmu, osób queerowych, osób z niepełnosprawnościami oraz meksykańskiej i latynoskiej tożsamości.

ANOTHER STORY – odzyskiwanie zapomnianej historii kina kobiet

Jednym z najważniejszych punktów tegorocznego programu będzie sekcja ANOTHER STORY, będąca częścią międzynarodowego projektu poświęconego twórczości dokumentalnej kobiet z drugiej połowy XX wieku.

Hasło sekcji głosi THIS IS NOT THE HISTORY OF FILM YOU KNOW, stawiając tym samym pytanie o to, kto przez dekady miał prawo tworzyć historię kina i czy opowieść, którą znamy z podręczników, rzeczywiście jest kompletna. Prezentowane filmy pokazują, że obok głównego nurtu rozwijało się kino kobiet – formalnie radykalne, polityczne, intymne i eksperymentalne. Kino, które często nie trafiało do kanonu, choć wiele z jego pomysłów i sposobów opowiadania okazuje się dziś zaskakująco współczesnych.

W europejskim programie znajdą się między innymi „I Often Think of Hawaii” Elfi Mikesch, „Nightshift” Robiny Rose, „The Ceiling” Very Chytilovej oraz „The Woman's Greatest Value Is Her Silence” Gertrud Pinkus. To filmy o dojrzewaniu, emancypacji, migracji i tożsamości, balansujące pomiędzy dokumentem i fikcją, realizmem i wyobraźnią. Łączy je potrzeba poszukiwania własnego języka i przekraczania społecznych oraz kulturowych ograniczeń.

Polska odsłona ANOTHER STORY zabierze widzów z kolei do lat 60., 70. i 80. XX wieku. W programie znajdzie się wybór krótkich metraży, który zestawia dokument realizowany w ramach państwowego systemu produkcji filmowej z eksperymentalnymi pracami artystek wizualnych. To próba spojrzenia na kino kobiet okresu PRL-u szerzej – nie tylko przez pryzmat oficjalnej produkcji filmowej, ale również działań artystycznych, w których kamera stawała się narzędziem osobistej wypowiedzi i eksperymentu. Pokazane zostaną między innymi prace Ireny Kamieńskiej, Doroty Kędzierzawskiej, Jolanty Marcolly i Teresy Tyszkiewicz.

Nowe głosy i współczesne kino krótkie

Ważną częścią HER Docs pozostaje również Showcase, czyli prezentacja najciekawszych współczesnych filmów krótkometrażowych. Trzy zestawy krótkich metraży pokażą różnorodność współczesnego kina non-fiction – od osobistych historii i intymnych obserwacji po eksperymenty formalne i filmy podejmujące aktualne tematy społeczne. Wśród tegorocznych tytułów znajdzie się „Twin Days” w reżyserii Nadii i Sary Szymańskich – autobiograficzny film sióstr bliźniaczek, które w tym roku znalazły się w gronie nominowanych do Moskita K MAG-a w kategorii Film.

Kino jako przestrzeń zmiany

HER Docs to jednak nie tylko program filmowy. To przede wszystkim przestrzeń spotkania – z filmami, ich twórczyniami, bohaterkami i innymi osobami, które chcą patrzeć na rzeczywistość z różnych perspektyw.

Jak co roku projekcjom będą towarzyszyć spotkania z reżyserkami. Wśród tegorocznych gości znajdą się m.in. Faezeh Nikoozad, Patience Nitumwesiga, Karoline Rößler, Verena Soltiz, Martyna Byczkowska i Kaja Zalewska. Festiwal będzie okazją nie tylko do rozmowy o samych filmach, ale również o sposobach ich powstawania: o relacji między reżyserką a bohaterką, o pracy z archiwum i pamięcią, o granicach dokumentu, odpowiedzialności twórczej oraz o tym, jak kino może stać się narzędziem odzyskiwania głosu.

HER Docs wyrasta z przekonania, że kultura może być narzędziem zmiany społecznej. Że opowiadanie historii ma znaczenie – podobnie jak to, kto je opowiada, z jakiej perspektywy i czyje doświadczenia zostają dzięki temu zauważone.

Od 1 do 6 października HER Docs zaprasza więc do wspólnego przewartościowania tego, co znamy – zarówno w kinie, jak i poza nim. Do spotkania z bohaterkami, których nie sposób zapomnieć, z reżyserkami szukającymi własnego języka i z historiami, które przypominają, że żadna opowieść o świecie nie jest jedyna – bo historia kina nigdy nie była tylko jedną historią.

Szczegółowy program i bilety można znaleźć na stronie festiwalu.