Siedemdziesięcioletnia kucharka, przykuta łańcuchem do kuchennego pieca, wolała podpalić dom i spłonąć, niż jeszcze raz trafić na poddasze. Madame Delphine LaLaurie była jedną z najważniejszych gospodyń Nowego Orleanu – na jej kolacje przy Royal Street przychodziła cała kreolska elita. Pod tym samym dachem więziła i torturowała niewolników. Kiedy 10 kwietnia 1834 roku w rezydencji wybuchł pożar, ratownicy wyważyli drzwi na strych i znaleźli tam siedem wychudzonych, skutych i okaleczonych osób. Dwie z nich nie przeżyły kolejnych tygodni.
Wszyscy słyszeli o Elżbiecie Batory i jej rzekomych kąpielach w krwi dziewic. O Delphine LaLaurie w Polsce mówi się znacznie mniej, choć jej przypadek jest pod jednym względem bardziej niepokojący. Krwawe kąpiele węgierskiej hrabiny dopisano do jej legendy ponad sto lat po jej śmierci. To, co znaleziono na strychu przy Royal Street, opisały gazety już następnego dnia.
Marie Delphine Macarty urodziła się w 1787 roku w Nowym Orleanie, wówczas stolicy hiszpańskiej Luizjany, w zamożnej rodzinie należącej do elity białych Kreolów. Pierwszy raz wyszła za mąż w wieku zaledwie 14 lat – za wysokiego rangą hiszpańskiego urzędnika, który zmarł cztery lata później. Drugim mężem był bankier Jean Blanque, trzecim – młodszy od niej lekarz Louis LaLaurie. To jego nazwisko przeszło do historii jako synonim okrucieństwa.
W 1831 roku kupiła działkę przy 1140 Royal Street we Francuskiej Dzielnicy, a rok później stanęła tam dwukondygnacyjna rezydencja z przylegającym skrzydłem dla niewolników. Nieruchomością zarządzała sama, niemal bez udziału męża. Jej przyjęcia należały do najgłośniejszych w mieście. Goście nie wiedzieli – albo wiedzieć nie chcieli – że w tym samym budynku pani domu urządziła salę tortur. Całkiem możliwe, że kiedy przy stole podawano zupę z żółwia, kilka metrów nad głowami biesiadników ktoś przykuty do ściany nie wiedział, czy jeszcze kiedyś zobaczy światło dzienne.
Pożar przy Royal Street i sekret poddasza
Przed pożarem nikt nie oskarżył Madame LaLaurie otwarcie. Krążyły jednak plotki, które zanotowała angielska pisarka Harriet Martineau, odwiedzająca Nowy Orlean dwa lata po tragedii. Według jej rozmówców niewolnicy LaLaurie byli wyjątkowo zabiedzeni, a mała dziewczynka miała spaść z dachu, uciekając przed batem swojej pani. Karą miała być konfiskata dziewięciorga niewolników, których krewni Delphine wkrótce odkupili i po cichu jej zwrócili. Historycy do dziś spierają się, ile w tej relacji faktów, a ile miejskiej plotki.
Plotki Delphine potrafiła gasić. Pożaru, który wybuchł 10 kwietnia 1834 roku – nie. Na miejsce przyjechała straż i zbiegł się tłum gapiów. Niektórym od razu wydało się dziwne, że nikt ze służby nie pomaga pani domu wynosić kosztowności, które gorączkowo próbowała ratować. W kuchni ratownicy znaleźli przykutą do pieca 70-letnią kucharkę. Kobieta przyznała, że sama podłożyła ogień – chciała umrzeć, zanim spotka ją kara. Ci, których zabierano do pomieszczeń na najwyższym piętrze, jak mówiła, „nigdy nie wracali”.
Madame odmówiła wydania kluczy do pomieszczeń na poddaszu. Ludzie z tłumu wyważyli więc drzwi. Następnego dnia gazeta „New Orleans Bee” pisała o siedmiorgu niewolnikach „w mniej lub bardziej przerażający sposób okaleczonych… zawieszonych za szyję, z kończynami najwyraźniej rozciągniętymi i rozerwanymi”. Według gazety więziono ich tak od kilku miesięcy.
Sędzia Jean-François Canonge, który był na miejscu, zeznał, że widział kobietę w żelaznej obroży. Ocalałych przewieziono do miejskiego więzienia, gdzie – co dziś brzmi niemal równie makabrycznie – wystawiono ich na widok publiczny. Do 12 kwietnia, jak donosiła „Bee”, przyszło ich obejrzeć nawet 4 tysiące mieszkańców, by „przekonać się o ich cierpieniach”. Rejestry pogrzebowe z lat 1830–1834 odnotowują zgony dwanaściorga niewolników z rezydencji przy Royal Street, bez podania przyczyn. Miasto, w którym niewolnictwo było codziennością, oburzyło się dopiero na jego najbardziej skrajną postać.
Sadystyczne eksperymenty medyczne, z których LaLaurie słynie dziś najbardziej, to już późniejsza warstwa legendy – zapewne podsycona tym, że jej trzeci mąż był lekarzem. Relacje z 1834 roku o nich nie wspominają.
Najdalej poszli autorzy opowieści o duchach. W książce „Ghost Stories of Old New Orleans” z 1946 roku Jeanne deLavigne pisała o wyłupionych oczach i zerwanych paznokciach. W wydanej w 1998 roku „Journey Into Darkness: Ghosts and Vampires of New Orleans” Kalila Katherina Smith dorzuciła kolejne szczegóły, m.in. osobę, której kończyny połamano i zrośnięto „pod dziwnymi kątami, upodabniając ją do kraba”. Dla większości nowych informacji Smith nie podała źródeł, a tych, które wskazała, nigdy nie potwierdzono. To właśnie te obrazy – a nie relacje z gazet – słyszą dziś turyści na nocnych wycieczkach po Dzielnicy Francuskiej.
Ucieczka do Paryża i nawiedzony dom Nicolasa Cage’a
Kiedy wieść o tym, co znaleziono na strychu, obiegła miasto, rozwścieczony tłum zdemolował rezydencję przy Royal Street. Delphine zdążyła wcześniej wsiąść do powozu. Uciekła do Mobile w Alabamie, a stamtąd do Paryża, gdzie zmarła w grudniu 1849 roku w wieku 62 lat. Nigdy nie stanęła przed sądem. W 1851 roku jej szczątki sprowadzono do Nowego Orleanu i pochowano na cmentarzu St. Louis nr 1.
Splądrowany, wypalony dom długo stał pusty. Budynek, który turyści fotografują dziś na rogu Royal i Governor Nicholls Street, został w dużej mierze odbudowany po wyjeździe LaLaurie i wielokrotnie zmieniał przeznaczenie – w latach 80. XIX wieku mieściło się w nim konserwatorium muzyczne, w latach 20. XX wieku schronienie dla ubogich mężczyzn. Dziś „LaLaurie Mansion” uchodzi za jeden z najbardziej nawiedzonych domów w USA. W 2007 roku za 3,45 mln dolarów kupił go Nicolas Cage, który nazwał go „najbardziej nawiedzonym domem w Ameryce”. Nie pozbył się go jednak przez duchy, tylko przez długi: w 2009 roku, w czasie głośnych kłopotów finansowych aktora, dom przejął bank na licytacji komorniczej. Obecnie budynek jest własnością prywatną i nie można go zwiedzać.
Madame LaLaurie w „American Horror Story”: co jest prawdą, a co fikcją?
Szerszej publiczności Madame LaLaurie przedstawiła Kathy Bates w trzecim sezonie „American Horror Story”, zatytułowanym „Coven”. Bates zagrała ją z tonem czarnej komedii: arystokratka z XIX wieku budzi się we współczesnym Nowym Orleanie i ze łzami w oczach odkrywa, że prezydentem Stanów Zjednoczonych jest czarnoskóry mężczyzna. Za tę rolę aktorka otrzymała w 2014 roku nagrodę Emmy dla najlepszej aktorki drugoplanowej w miniserialu lub filmie telewizyjnym. W 13. sezonie Bates wraca do tej roli – w ósmym odcinku Delphine pojawia się jako wiecznie niezadowolona klientka baru Chubbie’s Fried Chicken, w którym Queenie odbywa swoją piekielną karę.
Twórcy AHS oparli się na prawdziwej biografii Delphine, ale sporo dopisali. W serialu LaLaurie nie ucieka do Francji. Królowa voodoo Marie Laveau (Angela Bassett) mści się na niej za to, że Delphine zamieniła jej kochanka w minotaura: podaje jej eliksir nieśmiertelności i grzebie ją żywcem. Delphine zostaje odkopana dopiero po niemal 180 latach. Ludzie Laveau wieszają też jej męża i córki, a w finałowych odcinkach córki trafiają do klatek na strychu, gdzie Laveau ma je torturować przez wieczność. Prawdziwe córki Delphine takiego losu nie znały – według Martineau matka biła je za to, że ukradkiem dokarmiały niewolników. Serialowa Delphine smaruje też twarz krwią swoich ofiar, by zachować młodość. To już zapożyczenie z legendy Elżbiety Batory, od której zaczęliśmy.
Najbardziej przewrotne jest co innego. Serial wymierza Delphine karę za karą: każe jej szorować podłogi w akademii czarownic, usługiwać czarnoskórej Queenie, a w końcu zamyka ją w piekle na wieczność. Prawdziwa LaLaurie dożyła swoich dni w Paryżu i nie usłyszała żadnego wyroku. Jedyną karą, jaką poniosła, okazała się sława.
Cały 13. sezon „American Horror Story” można w Polsce oglądać na platformie Disney+ – pierwsze odcinki trafiły tam 1 października 2026 roku.
