Tadeusz Rolke i Chris Niedenthal na wspólnej wystawie. W centrum jak zawsze – człowiek

Tadeusza Rolke i Chrisa Niedenthala nie trzeba nikomu przedstawiać. Obaj są nestorami rodzimej fotografii, obaj w centrum swoich zainteresowań stawiają człowieka. Rolke bez trudu zmienia konwencje – równie świetnie sprawdza się w fotoreportażu prasowym co w fotografii modowej czy kreacyjnej. Z kolei Niedenthal jest jednym z najbardziej uznanych polskich dokumentalistów. Dwadzieścia lat temu w warszawskiej Zachęcie miała miejsce wspólna wystawa artystów zatytułowana „Sąsiadka”, upamiętniająca pogrom Żydów w Jedwabnem. Dzisiaj Galeria Promocyjna powraca do pytania: kim jest inny/obcy?, otwierając ekspozycję na nowo wraz z niepublikowanymi wcześniej pracami oraz komentarzem do bieżących wydarzeń.

Sąsiad sąsiadowi wilkiem

Tłum oprawców można podzielić na tych, którzy się „tylko” przyglądali, i na tych, którzy pilnowali, by nikt nie uciekł. Byli też tacy, którzy zaganiali ofiary do stodoły. Ale i tacy, którzy zabijali od razu. Bez ostrzeżenia. Z niedowierzaniem przyjmuje się fakt, że to byli sąsiedzi. Mimo wielu lat badań i licznych relacji wciąż podawane są różne liczby ofiar. To, co wydarzyło się 10 lipca 1941 roku, nadal dzieli. Wiadomo jednak, że Żydów w Jedwabnem wymordowano w sposób okrutny.

W 2000 roku Jan Tomasz Gross wydał książkę „Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka” Nadał jej tytuł za zgodą Agnieszki Arnold, która zrealizowała wówczas film „Sąsiedzi” (2001), dotyczący wydarzeń z Jedwabnego, i udostępniała mu skrypty przeprowadzonych wywiadów.

Zarówno książka, jak i film miały bezpośredni wpływ na powstanie wystawy „Sąsiadka”. Tadeusz Rolke do realizacji tego projektu namówił swojego przyjaciela, Chrisa Niedenthala. Wernisaż odbył się w 2001 roku w Galerii Zachęta w sześćdziesiątą rocznicę pogromu w Jedwabnem. Zaprezentowano wówczas czarno-białe fotografie ukazujące Maję, wietnamską sąsiadkę Tadeusza Rolke, odgrywającą zwykłe, codzienne czynności w miejscowościach, w których przed wojną mieszkali Żydzi. Kuratorem cyklu przez lata był Marek Grygiel. Teraz przedstawiciele warszawskiej Galerii Promocyjnej wracają do archiwum Rolke i Niedenthala, by po niespełna dwudziestu latach przyjrzeć się mu w kontekście współczesności. Na wystawie trwającej od 18 września do 7 listopada można zobaczyć nieprezentowane dotąd kadry, które stają się komentarzem do tych rozważań. Więcej informacji znajdziecie na wydarzeniu na Facebooku.