11 głośnych i kontrowersyjnych filmów, które zostały zakazane

Autor: Agnieszka Sielańczyk

10-07-2025 • 2 min czytania

11 głośnych i kontrowersyjnych filmów, które zostały zakazane

kadr z filmu „Ostatnie Tango w Paryżu”

Szokujące, zapadające w pamięć i niesamowicie kontrowersyjne. Te filmy oglądacie na własną odpowiedzialność.

Pojęcie wolności twórczości artystycznej ewoluowało na przestrzeni lat. Na przykład we Włoszech dopiero w 2021 roku oficjalnie została zniesiona cenzura w kinematografii. Minister kultury Dario Franceschini poinformował, że „zlikwidowany został system kontroli i interwencji, który pozwalał państwu ingerować w wolność artystów”. Od tego czasu obowiązuje klasyfikacja wiekowa, ale rząd nie może ingerować w treść ani zakazać dystrybucji.

W przeszłości reżyserzy wielokrotnie musieli bronić swoich dzieł. Źródła kontrowersji były różne – graficzne sceny seksu i przemocy, silny wydźwięk polityczny, interpretacje religijne czy decyzje podejmowane przez twórców „w imię sztuki”. Każdy kraj rządzi się swoimi prawami i w niektórych miejscach aparat cenzury wciąż prężnie działa. Czasem zdarza się też, że za decyzją o rezygnacji z dystrybucji stoi nacisk ze strony organizacji religijnych. Czasem organizacje odpowiedzialne za klasyfikację i cenzurę (jak np. British Board of Film Classification) zmieniają zdanie dopiero po latach. Dyskusja na ten temat wciąż jest żywa. Gdzie kończy się sztuka, a zaczyna eksploatacja? Czy sztuka usprawiedliwia nieetyczne działania? Czy sztuka powinna być poddawana jakiejkolwiek cenzurze?

Na fali tych rozważań przygotowaliśmy dla was zestawienie 11 filmów, które były na tyle kontrowersyjne, że zostały zakazane lub ocenzurowane w różnych krajach:

1/11

Nadzy i rozszarpani (reż. Ruggero Deodato,1980)

„Druga część jest arcydziełem realizmu, ale wszystko wygląda tak prawdziwie, że możesz mieć kłopoty” – pisał Sergio Leone do Ruggero Deodato, reżysera filmu. I tak też się stało. Kanibalistyczny horror nakręcony jest w technice found footage i przedstawia historię zaginionej ekipy filmowców, kręcącej dokument o życiu kanibali. 10 dni po premierze film wycofano, na studio nałożono gigantyczną grzywnę, a reżyser został oskarżony o morderstwo aktorów, którzy rozpłynęli się w powietrzu. Dopiero później okazało się, że zniknęli w ramach kampanii promocyjnej. Choć aktorzy byli cali i zdrowi, sceny mordów zwierząt były prawdziwe. Ten film zakazany był w aż 53 krajach!

Ostatnie kuszenie Chrystusa (reż. Martin Scorsese, 1988)

Niedawno Martin Scorsese poinformował, że chce nakręcić kolejny film o Jezusie, co odbiło się szerokim echem w mediach. Swego czasu „Ostatnie kuszenie Chrystusa”, z Willemem Dafoe w roli głównej, wzbudziło gigantyczne kontrowersje ze względu na przedstawienie Jezusa jako człowieka. Film jest adaptacją książki Nikosa Kazantzakisa, która zresztą została sklasyfikowana przez Kościół jako „herezja”. Dzieło Scorsese wywołało silne reakcje – 2 października 1988 grupa katolików podpaliła kino Saint Michel w Paryżu, w którym pokazywane było „Ostatnie kuszenie Chrystusa”; trzynaście osób zostało rannych. W wielu krajach był zakazany lub cenzurowany, w tym m.in. w Grecji Turcji czy Argentynie. W 2020 roku Netflix ujawnił, że to jeden z filmów, których nie znajdziemy na singapurskim Netflixie. Powód? Zakaz rządowy.

Pluję na Twój grób (reż. Meir Zarchi, 1978)

Jeden z najbardziej niepokojących filmów wszech czasów. Wstrząsająca historia pisarki, która pada ofiarą zbiorowego gwałtu i mści się na swoich oprawcach. Produkcja została zakazana w wielu filmach ze względu na „gloryfikację przemocy wobec kobiet”. Nie taka jednak była intencja reżysera, który czerpał inspirację z prawdziwego życia. Pewnego razu on, jego przyjaciel i jego córka jechali samochodem, gdy zobaczyli ranną kobietę, próbującą wyczołgać się z krzaków. Zarchi pomógł jej i zawiózł ją na policję, gdzie nie została potraktowana z odpowiednim współczuciem i szacunkiem. Reżyser jest przekonany, że sceny przemocy w filmie były konieczne do tego, aby właściwie opowiedzieć tę historię.

Ostatnie Tango w Paryżu (reż. Bernardo Bertolucci, 1972)

Ten film nie tylko był długo zakazany we Włoszech (i paru innych miejscach), ale także kosztował reżysera pięcioletnią utratę praw wyborczych. Proces sądowy o obsceniczność nie był jednak jedynym skandalem wokół „Ostatniego tanga w Paryżu”. Produkcja opowiada historię związku wdowca (Marlon Brando) i 19-latki (Maria Schneider). W jednej ze scen główny bohater gwałci swoją partnerkę, używając masła jako lubrykantu. Po latach okazało się, że to Brando wpadł na pomysł, aby wykorzystać masło, a Bertolucci nie uprzedził Schneider o szczegółach sceny. „Chciałem, aby zareagowała, jak dziewczynie, a nie jak aktorka. Chciałem, aby zareagowała, jakby była upokorzona” – powiedział Bertolucci.

Na zachodzie bez zmian (reż. Lewis Milestone; 1930)

W 2023 roku nowa adaptacja książki „Na zachodzie bez zmian” wygrała Oscara dla najlepszego filmu międzynarodowego. Antywojenne przesłanie bestsellera Ericha Remarque (1929) o brutalnym zderzeniu z wojenną rzeczywistością nie spodobało się Hitlerowi. W 1930 naziści przypuścili atak podczas pokazu filmu, wypuszczając bomby z gazem cuchnącym oraz myszy. W odpowiedzi studio Universal Picture dokonało ponownego montażu filmu, aby usunąć najbardziej kontrowersyjne sceny, ale było już za późno. Film został zakazany. W 1933 roku Hitler został kanclerzem Niemiec i rozkazał spalenie niektórych kontrowersyjnych książek. Jednym z tytułów było „Na zachodzie bez zmian”.

Salo, czyli 120 dni Sodomy (reż. Pier Paolo Pasolini, 1975)

Włochy, II wojna światowa. Czterech dostojników porywa grupę młodych dziewcząt i chłopców, a zmusza ich do uczestniczenia w perwersyjnych aktach seksualnych przez 120 dni. Perwersja – być może, ale także krytyka korupcji, kapitalizmu i faszyzmu. Kilka dni po zakończeniu zdjęć, reżyser został zamordowany przez męskiego pracownika seksualnego. Choć śledztwo wykazało prawdopodobny udział osób trzecich, sprawę zamknięto, a sex workera skazano. Wówczas podejrzewano, że zabójstwo zostało zorganizowane przez ludzi u władzy. Premiera filmu odbyła się po śmierci reżysera, a jego producenci i dystrybutorzy musieli się nieźle natrudzić. Pierwszy publiczny seans odbył się w Paryżu, a nie we Włoszech – rodzimym kraju reżysera. Oczywiście to tylko jeden z wielu krajów, w którym adaptacja książki Markiza de Sade została zakazana lub ocenzurowana.

Srpski film (reż. Srdjan Spasojevic, 2010)

Podstarzały gwiazdor porno, skuszony wysoką gażą, bierze w odważnym projekcie. W trakcie zdjęć uświadamia sobie, że to nie jest kolejny, zwykły film porno. Seks, przemoc, nekrofilia, pedofilia – czego tu nie ma? Jest tak brutalny, że został zakazany w ponad 40 krajach. Reżyser podkreśla jednak, że nie chodzi tutaj o „szokowanie dla szokowania”.

„Główna metafora polega na tym, aby traktować prawdziwe życie jak pornografię. Główny bohater mógłby być piosenkarzem, menadżerem lub piekarzem; tak i tak zostałby zgwałcony i zabity […] Jeśli zajrzysz pod pozornie idealną powierzchnię dzisiejszego społeczeństwa, znajdziesz wiele złych rzeczy. To totalne piekło. Mówię o Serbii i problemach tego kraju. Ale to także uniwersalna historia”, powiedział Spasojevic w rozmowie z „Indie Wire”.

Różowe Flamingi (reż. John Waters, 1972)

BBC zastanawiało się, czy to „najbardziej oburzający film, jaki kiedykolwiek powstał”. Po premierze został zakazany w Australii, Szwajcarii, Norwegii czy niektórych prowincjach Kanady. W UK został wysłany do oceny przez British Board of Film Classification dopiero w 1989 roku i wszystkie najważniejsze fragmenty zostały wycięte. Fabuła? Divine postanawia zemścić się na Connie i Raymondzie, którzy próbują odebrać jej tytuł „Najobrzydliwszego człowieka świata".

Viridiana (reż. Luis Buñuel, 1961)

Zakazany w Hiszpanii i potępiony przez Watykan – czy istnieje lepsza rekomendacja? Tytułowa Viridiana tuż przed złożeniem ślubów zakonnych, odwiedza swojego wuja. Po dramatycznych wydarzeniach, które doprowadzają do jego śmierci, bohaterka przekształca jego dom w przytułek dla bezdomnych. Surrealistyczna satyra na dobroczynność wywołała gigantyczne kontrowersje m.in. ze względu na scenę inspirowaną obrazem „Ostatnia wieczerza” Leonardo da Vinci. W 1961 roku „Viridiana” wygrała Złotą Palmę w Cannes.

Kod da Vinci (reż. Ron Howard, 2006)

Na pierwszy rzut oka ten film zdecydowanie odstaje od całości. Adaptacja bestsellera Dana Browna została jednak zakazana w krajach takich jak Chiny, Syria, Pakistan czy Liban. Poszło o religię. W filmie Tom Hanks wciela się w harwardzkiego profesora, który wpada na trop spisku w Kościele i tajnego stowarzyszenia. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. przedstawienia relacji Jezusa i Marii Magdaleny czy organizacji Opus Dei.

Benedetta (reż. Paul Verhoeven; 2022)

Niepokojące wizje, płomienny romans i ambitna siostra zakonna. Film jest oparty na książce Judith C. Brown „Immodest Acts: The Life of a Lesbian Nun in Renaissance Italy”, będącej studium życia Benedetty Carlini. Produkcja została okrzyknięta jako „bluźniercza” i „pornograficzna”, a w wielu krajach protestowano przeciw jej dystrybucji. W Rosji nie trafiła ani do kin, ani na platformy VOD.