Podczas gdy międzynarodowe trendy wciąż koncentrują się na szklanych, monolitycznych bryłach, polska scena architektoniczna zdaje się odnajdywać własną drogę. Tegoroczny zdobywca Grand Prix – budynek biurowy SAO w Krakowie – jest doskonałym przykładem nowego podejścia, stawiającego na ekologię i harmonię z otoczeniem.
To horyzontalna drewniana konstrukcja wtulona w zbocze wzgórza, zakrzywiona, subtelnie wpisująca się w krajobraz, zamiast nad nim dominować. Jury doceniło jego „lekkość formy" i „zrównoważone technologie", pokazując, że świadoma ekologicznie architektura może być jednocześnie funkcjonalna i wizualnie atrakcyjna.
Zwycięzca w kategorii obiektów publicznych przenosi koncepcję harmonii z naturą na zupełnie nowy poziom. Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia od Pole Architekci zostało w całości umieszczone pod ziemią. Jedynym elementem widocznym nad powierzchnią jest drewniana chatka-wejście, nawiązująca do lokalnej tradycji budownictwa.
Wewnątrz ściany naśladują naturalne formacje skalne, tworząc przestrzeń będącą zarówno funkcjonalną salą wystawową, jak i immersyjnym doświadczeniem. Jurorzy szczególnie docenili fakt, że obiekt „świetnie wpisuje się w kontekst otoczenia" – co jest szczególnie cenne w przypadku inwestycji na terenach przyrodniczo cennych.
Współczesne spojrzenie na tradycję
Fascynującym przykładem dialogu z historią jest Dom w Falenicy zaprojektowany przez 77 Studio, który zdobył nagrodę w kategorii budynków prywatnych. Projekt reinterpretuje tradycyjny „świdermajer" – te inspirowane szwajcarską architekturą drewniane domy letniskowe, popularne w XIX-wiecznych podwarszawskich miejscowościach.
Studio 77 stworzyło świeże, nowoczesne podejście do tej tradycji, zachowując charakterystyczne perforowane fasady i wykorzystując drewno świerkowe, jednak rezygnując z nadmiaru ornamentyki. Efektem jest budynek, który jest jednocześnie zakorzeniony w lokalnej historii i całkowicie współczesny – jak zauważył jeden z jurorów, dom charakteryzuje się „prostą formą i funkcjonalnością, jednocześnie zachowując detale, które przypominają klasyczną architekturę".
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie podzieliło pierwsze miejsce w kategorii wnętrz publicznych z Hotelem Glar na wyspie Wolin, pokazując różnorodność podejść we współczesnej polskiej architekturze wnętrz.
MSN zachwyca monumentalnością i czystością betonowych przestrzeni. Jak ujął to jeden z jurorów, to „wnętrza tworzone architekturą" – przestrzenie są minimalistyczne, ale pełne przemyślanych detali, które nie odwracają uwagi od eksponowanej sztuki. Monumentalna, klasyczna klatka schodowa tworzy centrum budynku, stanowiąc przestrzeń sprzyjającą społecznym interakcjom.
Hotel Glar reprezentuje zupełnie inne podejście. NOKE Architects stworzyli multisensoryczną przestrzeń głęboko zakorzenioną w lokalnej kulturze i historii. Projektanci spędzili wiele czasu na wyspie Wolin, studiując jej dziedzictwo kulturowe i współpracując z archeologami z Polskiej Akademii Nauk, aby oddać ducha miejsca, które niegdyś było ważnym portem bałtyckim. Starannie dobrane materiały, szczególnie różne rodzaje drewna, tworzą wnętrze, które jest jednocześnie autentyczne i niezwykle przytulne.
Trendy we wnętrzach prywatnych
W kategorii wnętrz prywatnych jury nie wybrało zwycięzcy, przyznając dwa równorzędne wyróżnienia projektom, które w różny sposób łączą surowe materiały z przytulnością.
Dom w Mikołowie zaprojektowany przez Kubieniec + Długosz wyróżnia się betonowym sufitem i niezatynkowanymi słupami, które nadają wnętrzu surowy charakter. Projektanci przełamali tę chłodną estetykę elementami nawiązującymi do stylu Mid-Century, szczególnie kominkiem wykończonym strukturalną pomarańczową płytką. Jeden z jurorów docenił „nietuzinkowe połączenie materiałów i kolorów", podkreślając, że „połączenie surowego betonu w konstrukcji budynku z dużą ilością ciepłego drewna w wykończeniu i wyposażeniu tworzą harmonijną całość".
Mieszkanie w Poznaniu, zaprojektowane przez LBWA, również balansuje między surowością a przytulnością. Beton, stal nierdzewna i kamień zostały zestawione z ciepłem naturalnego drewna brzozowego. Jury doceniło minimalistyczne, ale charakterne podejście, oraz funkcjonalność przestrzeni, która „pozwala zachować czystość i harmonię" dzięki przemyślanemu systemowi przechowywania.
Zielone przestrzenie miejskie nowej generacji
Zwycięzca w kategorii krajobrazu, Ogrody Anny w Łodzi autorstwa Medusa Group, to przykład wzorcowej rewitalizacji przestrzeni poprzemysłowej. Ten 8-hektarowy teren dawnych zakładów włókienniczych został przekształcony w nowoczesną przestrzeń miejską, która jednocześnie szanuje industrialne dziedzictwo miejsca.
Ogrody otrzymały nazwę na cześć Anny Scheibler – żony Karola Scheiblera i pasjonatki ogrodnictwa, która po śmierci męża kierowała zakładami włókienniczymi. Przestrzeń podzielono na dwie główne strefy – mineralną i wegetalną. Obszar mineralny, pokryty jasnym tłuczniem, ma istotną funkcję ekologiczną – pozwala wodzie przenikać do gruntu, przeciwdziałając nadmiernemu uszczelnieniu terenu. Strefa wegetalna z kolei skupia się na roślinności o wysokiej zdolności retencyjnej, która nie tylko tworzy przyjemny cień, ale też zapobiega tworzeniu się miejskiej wyspy ciepła.
Jeden z jurorów docenił „proekologiczny charakter oraz stworzenie otwartej, przyjaznej przestrzeni dla mieszkańców, która sprzyja integracji i odpoczynkowi". To przykład myślenia o mieście jako ekosystemie, gdzie projektowanie przestrzeni publicznej musi uwzględniać zarówno potrzeby mieszkańców, jak i wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi.
Plebiscyt Polska Architektura XXL to nie tylko przegląd najciekawszych projektów roku, ale także barometr zmian zachodzących w polskiej kulturze projektowej. W przeciwieństwie do wielu międzynarodowych nagród architektonicznych, zdominowanych przez wielkie nazwiska z największych miast, ten konkurs daje szansę zaistnienia również mniejszym pracowniom z regionalnych ośrodków, które często wyznaczają nowe, oryginalne ścieżki rozwoju.
Tegoroczni zwycięzcy pokazują wyraźny trend – odchodzenie od uniwersalnych, globalnych rozwiązań na rzecz projektów głęboko zakorzenionych w lokalnym kontekście. Od ogrodów harmonijnie komponujących się z istniejącym drzewostanem, poprzez adaptacje dawnych form architektonicznych, aż po budynki wpisujące się w topografię terenu – polska architektura zdaje się odnajdywać własną tożsamość na przecięciu tradycji, innowacji i środowiskowej odpowiedzialności.
W czasach postępującej standaryzacji projektów na całym świecie, polscy architekci udowadniają, że lokalność ma ogromne znaczenie, zrównoważone budownictwo może być estetycznie atrakcyjne, a często największą wartością projektu jest umiejętność dostrzeżenia i wydobycia tego, co już istnieje w danym miejscu. To architektura, która nie domaga się uwagi krzykiem, lecz przyciąga ją swoją przemyślaną, autentyczną obecnością.
Plebiscyt Polska Architektura XXL jest organizowany od 2008 roku przez Grupę Sztuka Architektury – zbiór portali poświęconych architekturze, w tym sztuka-architektury.pl, sztuka-wnetrza.pl, sztuka-krajobrazu.pl, e-kwartalnik architektoniczny „Krytyka Architektury" oraz specjalistyczną księgarnię internetową dla architektów www.ksa24.pl.
![Ten serial to nowy przebój Netflixa. W pierwszym odcinku pada żart z Polski [WIDEO]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Farticles%2F681ca596d6bc561109c22d9e%2FFOURSEASONS_104_241206_FR_00145_R.jpg&w=1920&q=75)
