Panie Tadeuszu, cóżeś Ty uczynił Polakom! Ileż to przy Tobie polało się łez czystych, rzęsistych, ileż przetańczono nocy, przypieczętowano sąsiedzkich ugód. Bywały przecież czasy – trochę szare, może absurdem podszyte – gdy stanowiłeś towar niemalże luksusowy, twoja obecność na stole była niemałym świętem.
I żeby nie było nieporozumień: nie idzie tu o mickiewiczowską epopeję, przez którą cierpią katusze licealiści, lecz o wódkę czystą o tej samej nazwie. Bo i owszem, dobra literatura łączy pokolenia. Spójrzmy jednak prawdzie w oczy: istnieją również inne – nader skuteczne – międzypokoleniowe połączenia.
Siwucha
W latach 50. i 60. pretekstu do spotkania nigdy nie brakowało. 1 Maja, Dzień Kobiet, Barbórka czy Dzień Hutnika. Narodziny dziecka. Chrzest. Każda rocznica, również triumfalnego zdobycia amerykanki, odstanej w kilkutygodniowej kolejce i wniesionej na czwarte piętro dzięki nabożnemu wsparciu połowy kamienicy. No i oczywiście obchodzone w domowym zaciszu z największym rozmachem: imieniny.
Z tych i innych okazji, choć sklepowe półki świeciły pustkami, sztywny od krochmalu obrus uginał się pod ciężarem półmisków z rybą w galarecie, peklowaną golonką, domowym pasztetem i czym tylko szanowni państwo sobie zażyczą. Prawdziwą królową stołu pozostawała zawsze jednak czysta, czterdziestoprocentowa wódka (m.in. „Wyborowa”, „Siwucha”), pite były także wermut, starka, piwo (jasne i dubeltowe), a w bardziej wykwintnych kręgach – importowane lub krajowe – wina. Była to już wtedy, w rzeczy samej, narodowa skłonność, by do kieliszka zaglądać naprawdę często. Ta sama skłonność, o której teksty pisał Wojciech Młynarski, a później śpiewał je Wiesław Gołas.
Boom na samogon
Gdy nadeszły lata 80., państwo postanowiło ująć narodowe skłonności w karby: nadeszła era reglamentacji. I już było trudno. Jeszcze gorsza wiadomość czekała jednak na lubiących zwilżyć gardło porą przedpołudniową. Mocą ustawy przeciwalkoholowej z 1982 roku zmuszeni byli do niecierpliwego przestępowania z nogi na nogę w oczekiwaniu, aż zegar wybije trzynastą. Chodziło przecież tylko o to, by społeczeństwo wychować w trzeźwości, by obywatelom żyło się lepiej.
I tak też panowie prowadzący statystyki mogli wreszcie zapałać niekłamanym entuzjazmem. Brak towaru na półkach i "życie na kartki” przyniosły – wykazany w raportach z 1982 roku – spadek sprzedaży alkoholu z ponad 8 litrów na głowę do 6,3 litra.
Płonne były jednak nadzieje tych, którzy szczerze wierzyli w skuteczność odgórnego dekretu. Zaostrzenie rygorów przyczyniło się bowiem do rozkwitu nielegalnej produkcji bimbru – prawdziwego boomu na samogon – a także ożywienia handlu dewizowego. W Peweksach i Baltonach można było zdobyć alkohol z importu. A i również w „melinach” nie było o to trudno.
Państwowa próba wychowania narodu w trzeźwości przegrała więc z żywiołem rodzimej zaradności. Ale czy ktoś nie miał przypadkiem w owym układzie własnego interesu? Może „im tylko o to chodzi”? Przynajmniej taką tezę swego czasu wyśpiewywał Kult.
„Wyborowa”, „Luksusowa” i „Bols”
I tak też życie się toczyło, aż nadeszły jarmarcznie kolorowe lata 90. W powietrzu duszny zapach spalin mieszał się z oparkiem towarów z zachodniego importu. W radiu grało trochę popu, eurodance'u, grunge'u i disco polo. Do kin trafiły właśnie „Psy” Władysława Pasikowskiego. Polska zachłysnęła się nowo narodzonym kapitalizmem na pełnej!
Korona Stadionu Dziesięciolecia tętniła handlem. Marzenie o modnych dżinsach weryfikowało się wprost na trawie, za kartonową zasłoną, byle tylko upewnić się, że fason nie spadnie z bioder. Wzdłuż straganów wabiły rzędy flakoników z obietnicą morskiej bryzy.
A na sklepowych półkach, obok kawy rozpuszczalnej, Coca-Coli i zachodnich słodyczy prężyły się „Wyborowa”, „Luksusowa” i „Bols”. Żadnych kartek. Kupował ten, kogo było na nie stać. Później biegiem na osiedlową ławkę, by wznieść toast za nową rzeczywistość. Z głośników płynęły już pierwsze nagrania Mistic Molesty.
Finlandia i Filandia
W latach dwutysięcznych, powiedzmy sobie szczerze, nastąpił przełom. Zaczęto coraz mocniej eksponować skutki picia wódki. Na początku dość nieśmiało. Nie brakowało – przesyconego czułością, przemijaniem i tęsknotą za uciekającą młodością – ujęcia codzienności. Wystarczy wszak przywołać „Filandię” Świetlików.
Z czasem jednak, obok poetyckiego rozczulenia pojawił się – rozliczający z przeszłości – rap, pełen pretensji i żalu do pijących ojców i matek, a także samych siebie. Zaczęto wyciągać na wierzch to, co płynęło we krwi wychowanych w cieniu transformacji.
Piwo, wino, hydroksyzyna
Żal ten pozostaje żywy do dziś. Współczesna kultura – zresztą nie tylko polska – coraz częściej podejmuje temat rodzinnych traum, odziedziczonych nałogów czy prób rozliczenia się z przeszłością.
I choć wciąż nie brakuje utworów przekonujących, że alkohol to jakiś tam rekwizyt radosnej zabawy, coraz więcej wykonawców przedstawia sięganie po kieliszek w zgoła odmiennym, krytycznym świetle. Picie przestaje być powodem do dumy, a staje się świadectwem słabości, bezsilności i próbą samoleczenia w zderzeniu z prozą życia.
Równolegle w obyczajowości najmłodszego pokolenia coś zaczyna wyraźnie pękać. Coraz więcej osób zupełnie świadomie rezygnuje z procentów. Dowodzą tego dane z badania CBOS z 2026 roku: obecnie 73 % dorosłych Polaków deklaruje spożywanie alkoholu, co stanowi spadek o 8 punktów procentowych w porównaniu z rokiem 2019 i jest najniższym wynikiem w blisko trzydziestoletniej historii tego badania. Odsetek całkowitych abstynentów wzrósł zaś do 23 %. U podstaw tej rewolucji leży dbałość o zdrowie (57%) oraz po prostu brak potrzeby (51%). Brak ten najsilniej wybrzmiewa wśród najmłodszych (18–24 lata), gdzie wskazuje go aż 79 % badanych.
Pozostaje zatem cicha nadzieja, że gorzki wers PRO8L3Mu wkrótce straci swoją aktualność i pozostanie jedynie zabytkiem minionej epoki.



![Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Flarge_2611120259_978412101_xlarge_6e09422f51.jpg&w=1920&q=80)

![Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Fstrapi%2Flarge_S_Kongresowa102026_81_lowres_a6a1080bf9.jpg&w=1920&q=80)

