FacebookInstagramTikTokX
  • Wasze prace
  • Konkurs
  • Film
  • Muzyka
  • Art & Dizajn
  • Moda
  • Świat
  • Seks
  • Sklep
  • Search
Kup nowy numer
K MAG
FacebookInstagramTikTokX
  • Sprawdź poprzednie numery
  • O K MAG
  • Redakcja
  • Zapisz się na newsletter
  • Kontakt
  • Reklama
  • Polityka prywatności
  • Regulamin
Muzyka

Tu jest Polska, tu się pije. Muzyczny przewodnik po polskiej kulturze picia

Autor: Martyna Ścibisz
17-11-2026
Tu jest Polska, tu się pije. Muzyczny przewodnik po polskiej kulturze picia
Tu jest Polska, tu się pije. Muzyczny przewodnik po polskiej kulturze picia
fot. kadr z filmu „Pętla”

Panie Tadeuszu, cóżeś Ty uczynił Polakom! Ileż to przy Tobie polało się łez czystych, rzęsistych, ileż przetańczono nocy, przypieczętowano sąsiedzkich ugód. Bywały przecież czasy – trochę szare, może absurdem podszyte – gdy stanowiłeś towar niemalże luksusowy, twoja obecność na stole była niemałym świętem.

I żeby nie było nieporozumień: nie idzie tu o mickiewiczowską epopeję, przez którą cierpią katusze licealiści, lecz o wódkę czystą o tej samej nazwie. Bo i owszem, dobra literatura łączy pokolenia. Spójrzmy jednak prawdzie w oczy: istnieją również inne – nader skuteczne – międzypokoleniowe połączenia.

Siwucha

W latach 50. i 60. pretekstu do spotkania nigdy nie brakowało. 1 Maja, Dzień Kobiet, Barbórka czy Dzień Hutnika. Narodziny dziecka. Chrzest. Każda rocznica, również triumfalnego zdobycia amerykanki, odstanej w kilkutygodniowej kolejce i wniesionej na czwarte piętro dzięki nabożnemu wsparciu połowy kamienicy. No i oczywiście obchodzone w domowym zaciszu z największym rozmachem: imieniny.

Z tych i innych okazji, choć sklepowe półki świeciły pustkami, sztywny od krochmalu obrus uginał się pod ciężarem półmisków z rybą w galarecie, peklowaną golonką, domowym pasztetem i czym tylko szanowni państwo sobie zażyczą. Prawdziwą królową stołu pozostawała zawsze jednak czysta, czterdziestoprocentowa wódka (m.in. „Wyborowa”, „Siwucha”), pite były także wermut, starka, piwo (jasne i dubeltowe), a w bardziej wykwintnych kręgach – importowane lub krajowe – wina. Była to już wtedy, w rzeczy samej, narodowa skłonność, by do kieliszka zaglądać naprawdę często. Ta sama skłonność, o której teksty pisał Wojciech Młynarski, a później śpiewał je Wiesław Gołas.

„W Polskę idziemy drodzy panowie / W Polskę idziemy / Nim pierwsza seta zaszumi w głowie / Drugą pijemy / Do dna jak leci / Za fart za dzieci / Za zdrowie żony / Było nie było / W to głupie ryło / W ten dziób spragniony” , „W Polskę idziemy” Wiesław Gołas, Wojciech Młynarski.

Boom na samogon

Gdy nadeszły lata 80., państwo postanowiło ująć narodowe skłonności w karby: nadeszła era reglamentacji. I już było trudno. Jeszcze gorsza wiadomość czekała jednak na lubiących zwilżyć gardło porą przedpołudniową. Mocą ustawy przeciwalkoholowej z 1982 roku zmuszeni byli do niecierpliwego przestępowania z nogi na nogę w oczekiwaniu, aż zegar wybije trzynastą. Chodziło przecież tylko o to, by społeczeństwo wychować w trzeźwości, by obywatelom żyło się lepiej.

I tak też panowie prowadzący statystyki mogli wreszcie zapałać niekłamanym entuzjazmem. Brak towaru na półkach i "życie na kartki” przyniosły – wykazany w raportach z 1982 roku – spadek sprzedaży alkoholu z ponad 8 litrów na głowę do 6,3 litra.

Płonne były jednak nadzieje tych, którzy szczerze wierzyli w skuteczność odgórnego dekretu. Zaostrzenie rygorów przyczyniło się bowiem do rozkwitu nielegalnej produkcji bimbru – prawdziwego boomu na samogon – a także ożywienia handlu dewizowego. W Peweksach i Baltonach można było zdobyć alkohol z importu. A i również w „melinach” nie było o to trudno.

Państwowa próba wychowania narodu w trzeźwości przegrała więc z żywiołem rodzimej zaradności. Ale czy ktoś nie miał przypadkiem w owym układzie własnego interesu? Może „im tylko o to chodzi”? Przynajmniej taką tezę swego czasu wyśpiewywał Kult.

„Produkują wódkę / Tak, dużo, dużo, dużo, dużo, dużo, dużo, dużo wódki / Bo im tylko, tylko o to chodzi / Abyś sam sobie szkodził / Abyś sam nie mógł myśleć / Abyś sam nie mógł chodzić” , Wódka” Kult

„Wyborowa”, „Luksusowa” i „Bols”

I tak też życie się toczyło, aż nadeszły jarmarcznie kolorowe lata 90. W powietrzu duszny zapach spalin mieszał się z oparkiem towarów z zachodniego importu. W radiu grało trochę popu, eurodance'u, grunge'u i disco polo. Do kin trafiły właśnie „Psy” Władysława Pasikowskiego. Polska zachłysnęła się nowo narodzonym kapitalizmem na pełnej!

Korona Stadionu Dziesięciolecia tętniła handlem. Marzenie o modnych dżinsach weryfikowało się wprost na trawie, za kartonową zasłoną, byle tylko upewnić się, że fason nie spadnie z bioder. Wzdłuż straganów wabiły rzędy flakoników z obietnicą morskiej bryzy.

A na sklepowych półkach, obok kawy rozpuszczalnej, Coca-Coli i zachodnich słodyczy prężyły się „Wyborowa”, „Luksusowa” i „Bols”. Żadnych kartek. Kupował ten, kogo było na nie stać. Później biegiem na osiedlową ławkę, by wznieść toast za nową rzeczywistość. Z głośników płynęły już pierwsze nagrania Mistic Molesty.

„Podnieś dupę, zobacz, co się dzieje na podwórku / Nic nowego, siedzi paru najebanych burków” („Osiedlowe akcje” Mistic Molesta)

Finlandia i Filandia

W latach dwutysięcznych, powiedzmy sobie szczerze, nastąpił przełom. Zaczęto coraz mocniej eksponować skutki picia wódki. Na początku dość nieśmiało. Nie brakowało – przesyconego czułością, przemijaniem i tęsknotą za uciekającą młodością – ujęcia codzienności. Wystarczy wszak przywołać „Filandię” Świetlików.

„Nigdy papieros nie będzie taki smaczny / A wódka taka zimna i pożywna” , „Filandia” Świetliki.

Z czasem jednak, obok poetyckiego rozczulenia pojawił się – rozliczający z przeszłości – rap, pełen pretensji i żalu do pijących ojców i matek, a także samych siebie. Zaczęto wyciągać na wierzch to, co płynęło we krwi wychowanych w cieniu transformacji.

„Smirnoff, Bols i Lodowa w naszej krwi jak kuroniowska zupa w nich, w naszych starych, w których ten ustrój żył / I wolność naszych twarzy, kiedy ten ustrój gnił / Wolność młodych twarzy, niezdających sobie sprawy, co mimo wszystko ten ustrój w nich zostawił / Ustrój znikł, lecz zostawił ślad w dzielnicach Warszawy / W tych nawykach, które siedzą w nas jak szósty zmysł” , „Szósty zmysł” Pezet, Noon.

Piwo, wino, hydroksyzyna

Żal ten pozostaje żywy do dziś. Współczesna kultura – zresztą nie tylko polska – coraz częściej podejmuje temat rodzinnych traum, odziedziczonych nałogów czy prób rozliczenia się z przeszłością.

„Dlaczego pijesz / Bo się wstydzę / Dlaczego się wstydzisz / Bo piję” , „Wstyd” Sztywny Pal Azji

I choć wciąż nie brakuje utworów przekonujących, że alkohol to jakiś tam rekwizyt radosnej zabawy, coraz więcej wykonawców przedstawia sięganie po kieliszek w zgoła odmiennym, krytycznym świetle. Picie przestaje być powodem do dumy, a staje się świadectwem słabości, bezsilności i próbą samoleczenia w zderzeniu z prozą życia.

„Piwo, wino, hydroksyzyna / Tak kończę wieczór i poranek zaczynam / W momencie kiedy baraban nie wyrabia / To robię sobie przerwę i tym trzecim się zajadam / Problemy do wyleczenia, ale temat niemożliwy / Kiedy brak ubezpieczenia ” , „DLACZEGO DAWNIEJ BYŁEM INNY” WaluśKraksaKryzys)

Równolegle w obyczajowości najmłodszego pokolenia coś zaczyna wyraźnie pękać. Coraz więcej osób zupełnie świadomie rezygnuje z procentów. Dowodzą tego dane z badania CBOS z 2026 roku: obecnie 73 % dorosłych Polaków deklaruje spożywanie alkoholu, co stanowi spadek o 8 punktów procentowych w porównaniu z rokiem 2019 i jest najniższym wynikiem w blisko trzydziestoletniej historii tego badania. Odsetek całkowitych abstynentów wzrósł zaś do 23 %. U podstaw tej rewolucji leży dbałość o zdrowie (57%) oraz po prostu brak potrzeby (51%). Brak ten najsilniej wybrzmiewa wśród najmłodszych (18–24 lata), gdzie wskazuje go aż 79 % badanych.

Pozostaje zatem cicha nadzieja, że gorzki wers PRO8L3Mu wkrótce straci swoją aktualność i pozostanie jedynie zabytkiem minionej epoki.

„Tu jest Polska, tu się pije, tu się wącha ” , „Każdy tylko nie ja” PRO8L3M)

Polecane

Robert Pattinson nowym Jamesem Bondem. Zastąpi Daniela Craiga w roli agenta 007

Robert Pattinson nowym Jamesem Bondem. Zastąpi Daniela Craiga w roli agenta 007

Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?

Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?

Panowie, do szatni. Znamy nominacje do Grammy 2027

Panowie, do szatni. Znamy nominacje do Grammy 2027

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Polecane

Robert Pattinson nowym Jamesem Bondem. Zastąpi Daniela Craiga w roli agenta 007

Robert Pattinson nowym Jamesem Bondem. Zastąpi Daniela Craiga w roli agenta 007

Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?

Dlaczego ewolucja nie usunęła autyzmu?

Panowie, do szatni. Znamy nominacje do Grammy 2027

Panowie, do szatni. Znamy nominacje do Grammy 2027

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

Seks to szatan: serial „Body” na Netfliksie [TRAILER]

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

„Ojczyzna” Pawlikowskiego z 11 nominacjami do Europejskich Nagród Filmowych. W Atenach może wyrównać rekord Hanekego

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Kongresowa z bliska. Rafał Trzaskowski pokazał detale na zdjęciach [FOTO]

Więcej od autora

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

Bunt w polskiej kulturze. Od punk rocka i Jarocina po rap i sztukę współczesną

Bunt w polskiej kulturze. Od punk rocka i Jarocina po rap i sztukę współczesną

Marcisz, Czyńska i Bator. Najciekawsze premiery wydawnicze listopada

Marcisz, Czyńska i Bator. Najciekawsze premiery wydawnicze listopada

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

„Friendship chemistry”. Dlaczego z niektórymi ludźmi od razu czujemy, że się polubimy?

Bunt w polskiej kulturze. Od punk rocka i Jarocina po rap i sztukę współczesną

Bunt w polskiej kulturze. Od punk rocka i Jarocina po rap i sztukę współczesną

Marcisz, Czyńska i Bator. Najciekawsze premiery wydawnicze listopada

Marcisz, Czyńska i Bator. Najciekawsze premiery wydawnicze listopada

FacebookInstagramTikTokX