Powrót Talibów do władzy w Afganistanie w sierpniu 2021 roku oznaczał dramatyczny regres w zakresie praw kobiet, cofając dekady postępu osiągniętego od upadku ich poprzedniego reżimu w 2001 roku.
Historia Afganistanu w kwestii praw kobiet naznaczona jest cyklami opresji i postępu. Podczas pierwszych rządów Talibów w latach 1996–2001 kobiety były poddawane surowym restrykcjom, w tym zakazowi edukacji i pracy. Po inwazji sił amerykańskich w 2001 roku nastąpiły znaczące zmiany – w nowej konstytucji z 2004 roku zagwarantowano równość płci, a kobiety uzyskały dostęp do edukacji i życia publicznego. Jednak po ponownym przejęciu władzy przez Talibów te z trudem zdobyte prawa zaczęły być systematycznie likwidowane.
Zmiany w prawie i polityce
Od momentu przejęcia kontroli Talibowie wprowadzili szereg represyjnych praw wymierzonych w kobiety. Dziewczęta zostały ponownie pozbawione prawa do uczęszczania do szkół średnich i na uniwersytety, co czyni Afganistan jedynym krajem na świecie, w którym obowiązuje taki zakaz. Kobietom na powrót zakazano pracy w większości zawodów, co drastycznie ogranicza ich niezależność ekonomiczną i udział w życiu publicznym.
Wprowadzono przepisy nakazujące kobietom podróżowanie wyłącznie w towarzystwie męskiego opiekuna oraz obowiązek noszenia zasłon na twarzach w miejscach publicznych. Dodatkowo, zakazano im wstępu do parków i siłowni, co znacznie ogranicza ich swobodę i w zasadzie zmusza do pozostawania w domach. Naruszenie zasad może prowadzić do aresztowania lub przemocy wobec kobiet oraz ich bliskich.
Reakcje międzynarodowe
Społeczność międzynarodowa w dużej mierze potępiła działania Talibów. Organizacje takie jak Human Rights Watch i UN Women alarmują o pogarszającej się sytuacji afgańskich kobiet i domagają się pociągnięcia reżimu do odpowiedzialności. W styczniu 2025 roku eksperci ONZ stwierdzili, że polityka Talibów stanowi systemową dyskryminację kobiet. Parlament Europejski wyraził głębokie zaniepokojenie zakazem edukacji dziewcząt i wezwał światowych przywódców do podjęcia działań przeciwko tym naruszeniom praw człowieka.
czytaj także:„Koniec praw kobiet i dzieci”. Irackie prawo zalegalizowało śluby z 9-letnimi dziewczynkami
Maryam, znana afgańska prawniczka, zauważyła, że nowe prawa Talibów są „wielkim atakiem na godność kobiet”, ponieważ systematycznie wymazują ich głosy i obecność ze społeczeństwa. Używając pseudonimu dla własnego bezpieczeństwa, głośno krytykuje surowe restrykcje nałożone przez Taliban, szczególnie ich przepisy dotyczące „cnoty i występku”, które skutecznie uciszyły kobiety i pozbawiły je podstawowych praw.
Perspektywy na przyszłość
Obrońcy praw kobiet w Afganistanie podkreślają konieczność stałej presji międzynarodowej na reżim Talibów. Eksperci wskazują, że dyplomatyczne zaangażowanie powinno być połączone z pomocą humanitarną, skoncentrowaną na potrzebach kobiet, jednak w obliczu rosnącego autorytaryzmu Talibów nadzieja na poprawę tej sytuacji wydaje się obecnie niemożliwa.
