30 pianistów, 35 godzin muzyki non stop. Wielkie wydarzenie i mantra dla Ukrainy już w ten weekend

27-09-2023

fot. Filip Adamus, dzięki uprzejmości organizatora

30 pianistów przez 35 godzin non stop będzie grać utwór Erica Satiego „Vexations” („Udręki”) w miejscu symbolicznym od czasu wybuchu wojny w Ukrainie – legendarnym kinie Kijów w Krakowie. To niezwykły performans, który połączy wirtualnym mostem dwa miasta partnerskie: Kraków i Kijów z okazji 30-lecia ich współpracy. Utwór francuskiego kompozytora zabrzmi 840 razy i będzie słyszany na żywo także w Ukrainie za sprawą UKRAïNATV – niezależnej, eksperymentalnej telewizji internetowej. Wydarzenie odbędzie się już w najbliższy weekend, wstęp jest wolny.

Performans jest unikatowym na skalę światową wydarzeniem, które przebiega na żywo w dwóch krajach. Jest przy tym wyrazem solidarności z Narodem Ukraińskim oraz wydarzeniem towarzyszącym Festiwalowi Muzyki Otwartej „Muzyka w Starych Balicach”. Skomponowane pod koniec XIX wieku „Vexations” to miniatura fortepianowa, której nie wykonano publicznie za życia kompozytora. Przeszkodę stanowił wymóg wykonania utworu 840 razy, co udało się dopiero amerykańskiemu kompozytorowi Johnowi Cage’owi i jego współpracownikom w 1963 roku.

„Utwór Satiego jest muzyczną mantrą, modlitwą, medytacją, ekumenicznym narzędziem refleksji pozostawiającym odbiorcę w stanie zawieszenia. Ekstremalna liczba powtórzeń utworu powoduje u słuchacza rodzaj transu i skupienia. To nie jest muzyka, która ma się podobać. Ma oddać stan trwania w czymś, co jest niezależne od słuchacza. W tej właśnie »udręce uczestnictwa« w spektaklu, którego jest się częścią. Ukraińcy znaleźli się w sytuacji, w której nie mieli żadnego wpływu na to, jak potoczy się ich życie, czy będą musieli porzucić swoje domy, pożegnać idącego na front ojca albo męża. W tym sensie to wyraz artystycznej solidarności i współodczuwania tego, z czym mierzy się naród ukraiński jako całość, ale też każdy obywatel” tłumaczy dr Mateusz Zubik, pomysłodawca projektu i dyrektor Festiwalu Muzyki Otwartej „Muzyka w Starych Balicach”.

Ekstremalne, ponad 30-godzinne wydarzenie

W krakowskim kinie Kijów pod ekranem projekcyjnym stanie fortepian Yamaha, na którym 30 pianistów naprzemiennie będzie wykonywać utwór po 28 razy w ekstremalnie wolnym tempie. Całość prezentacji zajmie więc ponad 30 godzin. Pianistami-performerami będą zarówno osoby zawodowo zajmujące się muzyką, uczniowie szkół muzycznych, studenci akademii muzycznych, jak i pasjonaci gry na fortepianie, którzy na co dzień wykonują inne zawody. Na ekranach kina Kijów będziemy śledzić wizualny performans, który połączy Kraków z kijowskim Klastrem Kulturalnym „Kraków”. Przygotują go polscy i ukraińscy artyści z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

„To nie będzie tylko połączenie dwóch miejsc na mapie za pośrednictwem streamingu. Tworzymy sytuację multimedialną, dzięki której dwa równoległe elementy projektu połączą się i zmieszają ze sobą. Można to porównać do wielogodzinnego kolażu dwóch miejsc, dwóch światów i muzyczno-wizualnego performansu” mówi Roman Dziadkiewicz z UKRAïNATV, niezależnej, eksperymentalnej telewizji internetowej.

Z uwagi na działania wojenne na terenie Ukrainy niemożliwy jest transport fizycznego fortepianu do Kijowa, dlatego utwór na żywo zabrzmi jedynie w Krakowie. Niemniej artyści z krakowskiej ASP będą w stolicy Ukrainy, gdzie na żywo połączą się z kinem Kijów w sprzeciwie wobec wojny wyrażonym językiem sztuki.

„Istotny jest tutaj aspekt solidarnościowy i wspólnotowy. Naszym zdaniem wykonanie »Vexations« przez 30 pianistów otworzy przestrzeń dla wspólnego tworzenia i przeżywania sztuki. Wierzymy, że właśnie kolektywne odczuwanie jest najpiękniejszym i najgłębszym wyrazem naszej solidarności z walczącym o wolność Narodem Ukraińskim. Jest artystycznym symbolem empatii” dodaje dr hab. Barbara Łypik-Sobaniec, prof. AMKP i dyrektor artystyczna Festiwalu Muzyki Otwartej „Muzyka w Starych Balicach”.

Istota „Vexations”

„Vexations” to artystyczna refleksja nad tragedią wojny zarówno w kontekście narodowym, państwowym, jak i osobistym, jednostkowym. Najistotniejszy jest tutaj fakt „stawania się” dzieła muzycznego w czasie przekraczającym możliwości percepcyjne potencjalnego odbiorcy, a nawet pojedynczego wykonawcy. Fakt ten, zdaniem pomysłodawców, ma symbolizować nieuchronność, nieprzewidywalność i fatalną niezależność procesu, który pomimo swojej osobności ma bezpośredni i rzeczywisty wpływ na codzienność obywateli Ukrainy. Dzięki grupowemu wykonaniu utwór zyskuje także wymiar odradzającej się (z uporem i mimo przeciwności) wspólnoty w przeżywaniu dramatu wojny i próby przezwyciężania jej konsekwencji.

„Kiedyś nazwa »Kijów«, jaką ochrzczono krakowskie kino, nosiła piętno wymuszonej przyjaźni polsko-radzieckiej. Historia jednak »zagrała na nosie« rosyjskim okupantom i dziś Kijów stał się międzynarodowym symbolem walki o wolność, symbolem triumfu nad totalitaryzmem. Sztuka z natury jest wolna i nawet kiedy opresyjny system stara się narzucić jej ramy, i tak im się wymyka. Urodzony w Kijowie Michaił Bułhakow pisał, że »rękopisy nie płoną«. Ni mniej, ni więcej oznacza to, że nie da się zniszczyć tego, co sztuka niesie ze sobą – przede wszystkim prawdy. Językiem muzyki chcemy opowiedzieć prawdę o cierpieniach Narodu Ukraińskiego. Przez 35 godzin kino Kijów będzie otwarte dla każdego, kto w symboliczny sposób zapragnie poczuć się częścią wspólnoty mówiącej wojnie głośne »nie«” komentuje Miłosz Horodyski, prezes Apollo Film, artysta Instytutu Sztuk Progresywnych ASP w Krakowie.

fot. Filip Adamus, dzięki uprzejmości organizatora

Początek wydarzenia 30 września o godz. 6:00 w krakowskim kinie Kijów. Wstęp wolny. Więcej informacji znajdziecie na wydarzeniu na Facebooku.

Na wydarzenie zapraszają Prezydent Miasta Krakowa Jacek Majchrowski, Mer Kijowa Vitalij Kliczko, organizatorzy Festiwalu Muzyki Otwartej „Muzyka w Starych Balicach”, Apollo Film, YAMAHA oraz Instytut Sztuk Progresywnych ASP w Krakowie.