Wszystkie prace łączy niepokój twórców o przyszłość ziemi, natury i człowieka. Kuratorką ekspozycji jest Diana Lelonek, artystka wizualna, po raz pierwszy występująca w tej roli, we współpracy z Joanną Kanią. Inicjatorem wystawy jest Fundacja Rajmunda Ziemskiego - Ziemski Art, która od 2023 r. zajmuje się twórczym zarządzaniem spuścizną Rajmunda Ziemskiego.
Punktem wyjścia wystawy „System Wczesnego Ostrzegania” są obrazy artysty z dwóch cyklów – „Ptaki” i „Oczy”, w których Ziemski uwrażliwia odbiorców na kwestie ekologii, sytuacji i odpowiedzialności człowieka wobec innych gatunków i całego istnienia. „Ptaki” Rajmunda Ziemskiego powstawały w latach 1956-59, kiedy Ziemski był dwudziestokilkuletnim absolwentem ASP. To krótki, lecz wyrazisty etap w jego twórczości. Cykl, obejmujący prace na papierze i obrazy olejne, przedstawia na początku realistyczne wizerunki ptaków, by ewoluować w kierunku ludzko-ptasich istot. „Pejzaże” z lat 1967-69 są z kolei pracami dojrzałego malarza, mającego za sobą dekadę aktywnego udziału w życiu artystycznym. Ich charakterystycznym elementem są wpatrujące się w odbiorcę niepokojące oczy.
„Zarówno cykl Ptaki, jak i Oczy daje nam możliwość bezpośredniego spotkania z ludzko-nieludzkimi hybrydami. Zanurzone w toksycznych substancjach i odpadach oczy wpatrują się w widza. W obrazach tych czuć bliskość do Mortonowskiej „lepkości” i toksyczności krajobrazu antropocenu. O skażeniu nuklearnym wspominał też wielokrotnie sam Ziemski. Pejzaże jego autorstwa są jak najdalsze od przedstawiania wizji łagodnej, wyidealizowanej przyrody. Wręcz przeciwnie - konfrontują nas z widokiem skażonego, toksycznego krajobrazu, w którym wszystkie istoty - zarówno te ludzkie jak i nie-ludzkie - uczą się funkcjonować, próbują przetrwać lub wspólnie stają w obliczu wymierania. W czasach polikryzysów, w obliczu katastrofy klimatycznej i widma wojny obrazy Rajmunda Ziemskiego są niezwykle aktualne” komentuje swój wybór Diana Lelonek, kuratorka wystawy.
Nazwa wystawy „System wczesnego ostrzegania” bierze się z funkcji, jaką w kopalniach XX wieku pełniła klatka z kanarkiem. Stanowiła ona „żywy” czujnik, który ostrzegał górników przed niebezpieczeństwem wybuchu. Kanarki są bardzo wrażliwe na gazy, szczególnie toksycznego tlenku węgla. Ptak bardzo szybko odczuwa jego obecność, w widoczny sposób zmienia się jego zachowanie – traci przytomność i przestaje śpiewać, co dawało górnikom sygnał do ewakuacji. W kopalniach od 1986 roku używa się już elektronicznych czujników, mimo to przetrwał idiom „Canary in the coal mine”. Jest on używany jako określenie wrażliwej osoby, która z wyprzedzeniem wychwytuje zmiany i ostrzega przed zbliżającą się katastrofą. Czy podobną rolę pełnią artyści? Czy intuicja artystek i artystów może być również traktowana jako system wczesnego ostrzegania? Czy poprzez swoją twórczość i zaangażowanie są w stanie zasygnalizować zbliżające się niebezpieczeństwo? Pytania te stawia kuratorka wystawy „System wczesnego ostrzegania”, Diana Lelonek.
Rajmund Ziemski uważa, że rolą artystów jest właśnie ostrzeganie. Sam o swoich płótnach mówił jako ostrzegawczych komunikatach:
„Współczesna cywilizacja zafundowała nam tyle gróźb, z groźbą atomowej zagłady na czele, że sądzę, iż podstawowym zadaniem artystów w tej chwili jest: ostrzegać. I to właśnie chcę robić. Moje obrazy nie mówią o urokach świata, a przestrzegają przed najgorszym, przed obłędem, przed dehumanizacją. Moje intencje są jasne. Obawa wynikająca z troski i miłości to zupełnie coś innego niż przerażenie”.
Artysta odnosił się wtedy do bezpośredniego zagrożenia, jakim w latach 60-tych była wojna atomowa czy pierwsza morska katastrofa ekologiczna, mająca miejsce w marcu 1967 u brzegów Europy. Oba zdarzenia – konflikt atomowy i zatrucie środowiska przez człowieka są niepokojąco obecne także współcześnie.
Wystawa „System wczesnego ostrzegania” koncentruje się na temacie współistnienia ludzi i ptaków. Ptaki są współmieszkańcami miast, współdzielą przestrzeń miejską razem z ludźmi. Są jednocześnie ofiarami działalności człowieka – wiele gatunków znika z naszego krajobrazu, ich populacja maleje. Z drugiej strony, ptaki świetnie przystosowują się do trudnych warunków życia, „są mistrzami adaptacji do toksycznych warunków” i podejmują różne strategie przetrwania oraz przystosowania się do trudnej rzeczywistości. Ten właśnie temat podejmują projekty Anny Siekierskiej, Małgorzaty Gurowskiej i Agaty Szydłowskiej, które zobaczymy na wystawie przygotowanej przez Lelonek. Matthias Garff konstruuje wielkoformatowe ptaki przy użyciu odpadów i złomu – jego prace doskonale nawiązują do ptasich wizerunków na obrazach Ziemskiego.
„Odpowiednikiem kolców na gołębie, których celem jest odganianie niechcianych ptaków, są kolce na niechcianych ludzi – te, które wieńczą bariery na granicach państw lub te, które umieszczane są na przystankach autobusowych, do czego nawiązują obiekty Małgorzaty Gurowskiej i Agaty Szydłowskiej. Te wspólne wielowarstwowe uwikłania ciał ludzkich i nie-ludzkich widoczne są również w pracy wideo Weroniki Zalewskiej”, opisuje prace Diana Lelonek.
Wystawie „System wczesnego ostrzegania” towarzyszyć będą liczne wydarzenia, które pozwolą przybliżyć sylwetkę Ziemskiego i założenia wystawy: wernisaż i finisaż, spacery kuratorskie, spotkania w warszawskiej pracowni artysty, wpisanej na listę Warszawskich Historycznych Pracowni Artystycznych.
![Aktywistka zażyła tabletkę aborcyjną na antenie TV Republika. Zapanował chaos [WIDEO]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Farticles%2F661e819869544f68a22c47c9%2Fbroniarczyk.jpeg&w=1920&q=75)
![Emma Stone tańczy w nowym teaserze filmu Yorgosa Lanthimosa [WIDEO]](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fcdn.kmag.pl%2Farticles%2F66180ed169544f68a22c4487%2Fstone.jpeg&w=1920&q=75)
