W najnowszym zestawieniu Rainbow Map & Index publikowanym przez ILGA-Europe Polska znalazła się ponownie wśród krajów o najniższym poziomie ochrony prawnej osób LGBT+ w Unii Europejskiej. W tegorocznym zestawieniu zajęła trzecie miejsce od końca w UE oraz 39. pozycję w całej Europie, co oznacza utrzymanie bardzo niskiej pozycji względem pozostałych państw.
Choć w porównaniu z poprzednim rokiem Polska awansowała w unijnym zestawieniu, nie wynika to z realnej poprawy sytuacji prawnej, lecz z pogorszenia wyniku innych krajów, w tym Bułgarii. W praktyce oznacza to stagnację – brak istotnych zmian legislacyjnych sprawił, że pozycja Polski w rankingu pozostała zasadniczo niezmieniona.
Prawo zamiast deklaracji
Ranking ILGA-Europe obejmuje 49 państw i ocenia ich polityki prawne w obszarach takich jak równość i niedyskryminacja, ochrona przed przestępstwami z nienawiści, uznanie związków jednopłciowych, prawa rodzinne oraz sytuacja osób transpłciowych i interpłciowych. Wynik opiera się wyłącznie na obowiązujących regulacjach prawnych, a nie na deklaracjach politycznych czy nastrojach społecznych.
W tegorocznym zestawieniu najwyższe miejsca zajęły Hiszpania, Malta i Islandia, które wyróżniają się szeroką ochroną prawną i kompleksowymi regulacjami dotyczącymi równości. Warto podkreślić, że Hiszpania wyprzedziła Na przeciwnym biegunie znalazły się międzt innymi Rosja, Azerbejdżan i Turcja, gdzie poziom ochrony prawnej osób LGBT+ pozostaje bardzo ograniczony.
W przypadku Polski raport wskazuje na utrzymujące się braki w kluczowych obszarach. Organizacje monitorujące prawa człowieka zwracają uwagę przede wszystkim na brak systemowych rozwiązań dotyczących związków jednopłciowych, ograniczoną ochronę przed dyskryminacją w niektórych sferach oraz niewystarczające regulacje dotyczące praw osób transpłciowych. W wielu obszarach Polska nadal nie wdraża kompleksowych standardów uznawanych w Europie za podstawowe.
Szczególnie krytycznie oceniana jest sytuacja osób transpłciowych, gdzie procedury prawne pozostają skomplikowane i w dużej mierze uznaniowe. Mimo pewnych zmian orzeczniczych, brak jednolitych rozwiązań ustawowych sprawia, że procesy uzgodnienia płci nadal bywają długotrwałe i zależne od indywidualnych decyzji sądów oraz opinii biegłych.
Rosnąca polaryzacja w Europie
Tegoroczny ranking ILGA-Europe podkreśla również szerszy trend widoczny w całej Europie – rosnącą polaryzację w zakresie praw osób LGBT+. Część państw systematycznie rozwija ochronę prawną, podczas gdy inne pozostają w stagnacji lub wprowadzają zmiany ograniczające dotychczasowe standardy. W efekcie różnice między krajami stają się coraz bardziej widoczne.
Wnioski z raportu są jednoznaczne – pozycja w rankingu zależy przede wszystkim od realnych działań legislacyjnych, a nie od debat czy projektów ustaw. Tam, gdzie brakuje wdrożonych rozwiązań prawnych, kraj pozostaje w tyle, niezależnie od trwających dyskusji politycznych.
