ig. bonemusic_roentgenizdat
Podczas trasy koncertowej w Petersburgu angielski muzyk Stephen Coates odwiedził pchli targ, gdzie zauważył skrzynkę z płytami winylowymi. Przeglądając stos, natknął się na rzecz nader niecodzienną – jeden z krążków wykonany był z półprzezroczystego, rentgenowskiego obrazu złamanej ręki.
Zachód na klatkach piersiowych
Ta wycieczka doprowadziła Coatesa do odkrycia zjawiska nazwanego „muzyką kości” – serii nagrań gramofonowych zapisanych na filmach rentgenowskich. Tak zwane „żebra” czy „jazz na kościach” stały się metodą przemytu muzyki zakazanej w Związku Radzieckim lat 50 i 60 XX wieku. Zdjęcia rentgenowskie, wyłowione ze szpitalnych śmietników lub kupowane hurtowo, wycinano za pomocą specjalnych maszyn, wykonanych ze starych fonogramów na 7-calowe dyski. Środkowy otwór wypalano papierosem. W ten sposób na klatkach piersiowych, kręgosłupach, czaszkach wybrzmiewał Elvis, Beatlesi czy Ella Fitzgerald.
możemy przeczytać na stronie The X-Ray Audio Project
Płyty podręczne
Pirackie płyty nosiły nazwę roentgenizdat, pochodzącą od popularnego wówczas słowa samizdat, oznaczającego wydawaną we własnym zakresie literaturę i prasę drugiego obiegu. Choć ich trwałość wynosiła zaledwie parę miesięcy, a brzmienie przypominało słuchanie muzyki przez piasek, stanowiły najpraktyczniejszą z dostępnych opcji. Kosztowały rubel czy półtora, a w razie potrzeby można było zwinąć je w rulon i schować do kieszeni. Pod koniec lat 50. władze „czuły w kościach”, że muzyka zakazana jest rozpowszechniana, co ostatecznie doprowadziło do uchwalenia ustawy zabraniającej domowej produkcji nagrań. Zamieszanych w proceder wysłano do obozów pracy lub zamknięto w więzieniach, co doprowadziło do zaniku tego fenomenu.
Kontynuacja po latach
Po upływie dekad Stephen Coates zobaczył ślad „muzyce kości” ślad, co zainspirowało go do uruchomienia „The X-Ray Audio Project”. Celem inicjatywy jest dostarczanie informacji o nagraniach rentgenowskich z obrazami wizualnymi, materiałami audio i wywiadami. W 2015 roku, po kilku latach badań i rozmów z przemytnikami „kości”, powstała książka X-Ray Audio „The Strange Story of Soviet Music on the Bone”.
Parę miesięcy później Coates wygłosił na ten temat wykład podczas TED X Kraków. Wyruszył w trasę z artystą dźwiękowym i badaczem Aleksandrem Kołkowskim, podczas której opowiedzieli historię radzieckich bootleggerów oraz w ramach demonstracji wycinali nowe nagrania rentgenowskie z występów muzycznych na żywo. Objazdowa wystawa, którą Coates stworzył wraz z fotografem Paulem Heartfieldem, została opisana w „The Guardian” i programie Today w BBC Radio. We wrześniu 2016 r. para wydała długometrażowy film dokumentalny „Roentgenizdat”, zawierający wywiady z oryginalnymi radzieckimi fotografami.
tekst: Nina Chakkour
