„Madziu, pocałuj pana” – przypominamy kultowe programy telewizyjne z lat 90.

Autor: Agnieszka Sielańczyk

24-03-2025 • 1 min czytania

„Madziu, pocałuj pana” – przypominamy kultowe programy telewizyjne z lat 90.

fot. TVP

Zanim smartfony zawładnęły naszą zbiorową uwagą, istniał rytuał jednoczący polskie rodziny – zasiadanie przed telewizorem o konkretnej godzinie. Lata 90. to czas, kiedy antena satelitarna na dachu symbolizowała status społeczny, a program telewizyjny w gazecie studiowano z nabożną czcią. Te produkcje kształtowały zbiorową wyobraźnię pokolenia między schyłkiem komunizmu a wolnością kapitalizmu.

Co łączyło te produkcje? Paradoksalnie – brak cynicznej kalkulacji rynkowej. Tworzone w okresie transformacji, odzwierciedlały autentyczną wiarę w edukacyjną i kulturotwórczą misję telewizji. Dziś, gdy algorytmy precyzyjnie targetują treści, tamte programy wydają się niemal utopijne w swojej uniwersalności – jednoczące przed ekranami zarówno dzieci, jak i emerytów.

I może właśnie ta międzypokoleniowa zdolność do budzenia wspólnych emocji czyni je dziś tak silnie osadzonymi w naszej pamięci. W epoce nieskończonego wyboru i zatomizowanej konsumpcji treści, ten utracony wspólnotowy wymiar telewizji jawi się jako relikt przeszłości, który – paradoksalnie – wydaje się coraz bardziej atrakcyjny.

1/10

1. Wielka Gra

Intelektualny maraton, gdzie erudycja stawała się spektaklem. Stanisława Rychlińska pytająca o szczegóły z życia Dżyngis-chana czy bitwy pod Termopilami, tworzyła atmosferę akademickiego napięcia. Program, który śmiało można nazwać prekursorem współczesnego kultu wiedzy eksperckiej, udowadniał, że inteligencja może być równie ekscytująca jak emocjonalne wzloty telenoweli. Losowanie kopert wstrzymywało oddech Polaków.

2. Koło Fortuny

Wojciech Pijanowski i Magda Masny wprowadzili do polskich domów amerykański format, który natychmiast zrośnięty został z rodzimym krajobrazem kulturowym. „Kupuję samogłoskę” i „Prosze kręcić kołem” – te frazy weszły do potocznego języka, a obracające się koło stało się metaforą transformacyjnego przypadku, który mógł odmienić życie zwykłego człowieka – zupełnie jak wolnorynkowe reformy Balcerowicza.

Do historii programu przeszedł tekst prowadzącego, który w finale zwrócił się do Masny słowami: „Madziu, pocałuj pana”. Pana, który wygrał odcinek.

3. Sigma i Pi

W czasach, gdy nauki ścisłe nie miały jeszcze TikTokowych ambasadorów, ten program oswajał matematykę i fizykę z finezją godną Feynmana. Wizualnie oszczędny, merytorycznie bogaty – stanowił opozycję wobec postępującej komercjalizacji telewizji.

4. Od przedszkola do Opola

Tadeusz Sznuk prowadzący dzieci przez labirynt polskiej muzyki rozrywkowej stworzył program, który wyprzedzał swoją epokę. Zanim talent shows zdominowały ramówki, małoletni wykonawcy interpretujący klasyki Młynarskiego czy Kofty udowadniali, że dziecięca wrażliwość może rezonować z dorosłą poezją.

5. Szansa na sukces

Elżbieta Skrętkowska wymyśliła format, który obnażał mechanizmy rodzącej się kultury celebryckiej, jednocześnie demokratyzując dostęp do estradowej sławy. Kultowe „wskazywanie palcem” przez Wojciecha Manna na kolejnego uczestnika stało się symbolem nieprzewidywalności losu i szansy, która – jak głosił tytuł – mogła trafić się każdemu. Losowanie tasiemek i wybór ścieżki muzycznej – tym się żyło.

6. Teleranek

Niedzielny poranek bez Teleranka był jak śniadanie bez świeżego pieczywa – niepełny, pozbawiony esencji i smaku. Program, którego zawieszenie w stanie wojennym stało się symbolem opresji, w latach 90. przeżywał renesans jako enklawa dziecięcej ciekawości. Majka Jeżowska, Tik-Tak i Fasolki tworzyły tam dziecięcy mikrokosmos, który jednocześnie oswajał najmłodszych z językiem telewizyjnej narracji.

7. 5-10-15

Młodzieżowy fenomen prowadzony przez nastoletnich gospodarzy z Anną Wyszkoni na czele. Program, który traktował młodych widzów z bezprecedensową powagą, stając się trybuną ich głosu w świecie dorosłych. Format przygotowujący pokolenie do aktywnego uczestnictwa w społeczeństwie obywatelskim, zanim jeszcze termin ten na dobre zadomowił się w polskim dyskursie.

8. Miliard w rozumie

Teleturniej wiedzy, który podnosił intelektualną poprzeczkę do poziomu niemal olimpijskiego. Prowadzony przez Stefana Friedmanna program stał się kuźnią erudycyjnej elity, gdzie umysłowa gimnastyka zastępowała fizyczną spektakularność innych teleturniejów. W dobie rodzącej się komercjalizacji, „Miliard w rozumie” bronił bastionu racjonalności i wiedzy encyklopedycznej, udowadniając, że inteligencja może być równie ekscytująca jak emocje, a erudycja – równie wartościowa jak materialna wygrana.

9. Muzyczna Jedynka

Program, który pod przewodnictwem Marii Szabłowskiej i Krzysztofa Szewczyka wprowadzał Polaków w świat muzycznych nowości. W przeciwieństwie do komercyjnych stacji, Muzyczna Jedynka nie ograniczała się do mainstreamowych hitów – prezentowała panoramiczny obraz polskiej i światowej sceny muzycznej, od ambitnego rocka po klasykę. Charakterystyczne rozmowy z artystami, pozbawione tabloidowej sensacyjności, tworzyły przestrzeń autentycznego dialogu o sztuce. W epoce kształtowania się rynku fonograficznego w Polsce, program pełnił rolę kuratora i przewodnika, często decydując o tym, który wykonawca trafi do szerszej świadomości publicznej.

10. Nocne Kino

Cykl filmowy TVP, który dla pokolenia dorastającego w latach 90. stał się synonimem intelektualnej inicjacji. Emitowany w późnych godzinach wieczornych, gdy większość Polski już spała, oferował starannie wyselekcjonowane dzieła światowej kinematografii – od europejskiego kina autorskiego po ambitne produkcje amerykańskie. W epoce przed powszechnym dostępem do kaset wideo, „Kino Nocą” funkcjonowało jako ekskluzywny klub filmowy dostępny dla każdego posiadacza telewizora. Poprzedzone merytorycznym wprowadzeniem seanse stawały się czymś więcej niż rozrywką – były lekcją estetyki, filozofii i historii kina. Dla wielu młodych widzów, którzy z wypiekami na twarzy nagrywali nocne emisje na kasety VHS, ten program otwierał drzwi do świata wykraczającego poza popularne blockbustery, kształtując wrażliwość przyszłych filmoznawców, krytyków i reżyserów.

Polecane

„Demon w rodzinie: Sprawa Ruby Franke” – nowy serial o popularnej youtuberce znęcającej się nad dziećmi

„Pomysł na film wziął się z idei bardzo bliskiej mojemu sercu, dotyczącej upływającego czasu i tego, jak życie się zmienia” – o swoim najnowszym filmie mówi Paolo Sorrentino

Polecane

„Pomysł na film wziął się z idei bardzo bliskiej mojemu sercu, dotyczącej upływającego czasu i tego, jak życie się zmienia” – o swoim najnowszym filmie mówi Paolo Sorrentino

„Madziu, pocałuj pana” – przypominamy kultowe programy telewizyjne z lat 90.

Polecane

„Demon w rodzinie: Sprawa Ruby Franke” – nowy serial o popularnej youtuberce znęcającej się nad dziećmi

Oszukał Netfliksa. Reżyser Carl Rinsch pieniądze na nową produkcję wydał na… zachcianki

Hollywood ma nowego amanta, Luca Guadagnino ma nową muzę. Kim jest Drew Starkey z filmu „Queer”?

Floodlighting – nowy trend w randkowaniu. Emocjonalna szczerość czy ryzykowna strategia?

Nowe oblicze rzemiosła: 10 polskich twórców łączących tradycję z nowoczesnością

„Pomysł na film wziął się z idei bardzo bliskiej mojemu sercu, dotyczącej upływającego czasu i tego, jak życie się zmienia” – o swoim najnowszym filmie mówi Paolo Sorrentino

Polecane

„Demon w rodzinie: Sprawa Ruby Franke” – nowy serial o popularnej youtuberce znęcającej się nad dziećmi

Oszukał Netfliksa. Reżyser Carl Rinsch pieniądze na nową produkcję wydał na… zachcianki

Hollywood ma nowego amanta, Luca Guadagnino ma nową muzę. Kim jest Drew Starkey z filmu „Queer”?

Floodlighting – nowy trend w randkowaniu. Emocjonalna szczerość czy ryzykowna strategia?

Nowe oblicze rzemiosła: 10 polskich twórców łączących tradycję z nowoczesnością

„Pomysł na film wziął się z idei bardzo bliskiej mojemu sercu, dotyczącej upływającego czasu i tego, jak życie się zmienia” – o swoim najnowszym filmie mówi Paolo Sorrentino