Moda to nie tylko sposób wyrażania siebie, ale także wyznacznik stanu gospodarki. Zjawisko to zostało zauważone już na początku XX wieku, kiedy to amerykański ekonomista George Taylor zauważył, że długość spódnic kobiet ma pewną korelację z kondycją ekonomiczną.
Jego teoria, znana jako „Hemline Index" (wskaźnik długości spódnicy), łączyła zmiany w długości odzieży kobiecej z cyklami koniunkturalnymi, twierdząc, że spódnice stają się krótsze w okresie rozkwitu i dłuższe w czasach kryzysów gospodarczych.
Zasady Hemline Index
Według teorii Taylor’a, krótsze spódnice miałyby być symbolem optymizmu i dobrobytu, ponieważ w czasie rozkwitu gospodarki kobiety miały większą pewność siebie, większą swobodę finansową i społeczną, co pozwalało im na bardziej wyzywające i nowoczesne stylizacje. Z kolei w czasie kryzysów gospodarczych, kiedy nastroje społeczne stawały się bardziej stonowane, spódnice wydłużały się, co miało symbolizować większą ostrożność i oszczędność.
Taylor zwrócił uwagę na zmiany w długości spódnic, które zbiegły się z kryzysami ekonomicznymi i ożywieniami gospodarczymi. Jego obserwacje dotyczyły lat 20. XX wieku, kiedy po pierwszej wojnie światowej krótkie spódnice charakteryzowały kobiecą modę, a po wielkim kryzysie lat 30. długość spódnic zaczęła się stopniowo wydłużać.
Pierwsze badania i wzrost popularności
Teoria Hemline Index zyskała popularność w latach 20. XX wieku, kiedy społeczeństwo zaczęło dostrzegać wyraźne powiązanie pomiędzy cyklem gospodarczym a modą. Największą uwagę przyciągał rok 1929, kiedy to Wall Street doświadczyło wielkiego krachu. Wówczas długość spódnic, które wcześniej stały się krótkie, zaczęła wydłużać się, co miało odzwierciedlać rosnącą niepewność i niepokój związany z sytuacją finansową.
Choć nie wszyscy badacze podzielali poglądy Taylor’a, a niektórzy traktowali jego teorię jako anegdotyczną, sama koncepcja przyciągnęła uwagę nie tylko ekonomistów, ale także socjologów i projektantów mody. Zaczęto badać, czy rzeczywiście istnieje korelacja pomiędzy długością spódnic a zmiennością gospodarki, szczególnie w kontekście wydarzeń takich jak wojny, kryzysy czy też w czasie dobrobytu.
Krytyka i współczesne spojrzenie na Hemline Index
Choć „Hemline Index" cieszył się pewnym uznaniem, zwłaszcza w latach 20. i 30., współczesne spojrzenie na tę teorię jest bardziej sceptyczne. Wiele osób uważa ją za zbyt uproszczoną i niejednoznaczną, zbyt zależną od zmieniających się gustów mody, które są trudne do przewidzenia. Długość spódnic, jak zauważają współcześni badacze, jest nie tylko odzwierciedleniem stanu gospodarki, ale również odzwierciedleniem zmieniających się norm społecznych, politycznych i kulturowych.
Kolejnym argumentem przeciwko Hemline Index jest fakt, że zmiany w długości spódnic mogą być wynikiem różnych czynników, takich jak zmieniające się kanony piękna, wolność wyrażania siebie, rozwój nowych materiałów czy technologii w przemyśle odzieżowym. Ponadto, moda kobieca, zwłaszcza w XXI wieku, stała się bardziej zróżnicowana, a spódnice, podobnie jak inne elementy odzieży, niekoniecznie są już jedynie wyznacznikiem stanu gospodarki.
Teoria w praktyce
Pomimo krytyki, warto zauważyć, że niektóre przypadki wydają się potwierdzać teorię. Przykładem mogą być lata 90. XX wieku, kiedy to po kryzysie lat 80. XX wieku, moda zaczęła skracać długość spódnic, co miało miejsce równolegle z ożywieniem gospodarczym i wzrostem optymizmu. Współczesne badania wskazują, że istnieje pewna, choć nie zawsze jednoznaczna, zależność pomiędzy długością odzieży a cyklami koniunkturalnymi.
Warto także zauważyć, że zmiany w modzie odzieżowej są często bardziej wyraziste w okresach, kiedy społeczeństwo przechodzi przez przełomowe wydarzenia. Między innymi, w latach 20. XX wieku, znanych jako „szalone lata 20.” (tzw. „Roaring Twenties”), kobiece spódnice stawały się coraz krótsze. Przykładem może być również rewolucja kulturalna lat 60. z Mary Quant na czele, która wiązała się z krótkimi spódnicami mini. To jednak nie zawsze miało związek z gospodarką, a raczej z zmieniającymi się wartościami społecznymi.
Teoria Hemline Index, choć kontrowersyjna, wciąż pozostaje interesującym sposobem spojrzenia na powiązania między modą a ekonomią. Choć trudno jednoznacznie przypisać zmiany w długości spódnic do gospodarki, moda zawsze była i pozostaje odbiciem szerszych zmian społecznych, ekonomicznych i kulturowych. W końcu moda to nie tylko ubranie, to także symbol naszych aspiracji, wartości i pragnień w danym momencie. A być może to właśnie w tym zjawisku tkwi jej największa siła – w zdolności do odzwierciedlania tego, co dzieje się w świecie, którego częścią jesteśmy wszyscy.
tekst: Jowita Kucal
