"Fontanna", słynne dzieło ready made, które zrewolucjonizowało sztukę współczesną, po raz pierwszy anonimowo pojawiło się na wystawie Społeczeństwa Zjednoczonych Artystów (ang. Society of Independent Artists) w USA w 1917 roku. Podpisany fikcyjnym nazwiskiem „R. Mutt” pisuar został jednak usunięty z ekspozycji, gdyż jury uznało, że nie jest dziełem sztuki, a co najwyżej mało wysublimowaną kpiną z idei wystawy. Do niedawana za twórcę "Fontanny" uważano Francuza, Marcela Duchampa, dadaistę i prekursora sztuki konceptualnej. Jak się okazało, przypisano mu projekt jego dobrej znajomej.
W 1935 roku słynny surrealista André Breton wskazał Duchampa jako twórcę prowokacyjnej "rzeźby". Francuski artysta zamówił wiele replik dzieła, które nazywane było "Fontanną". Oryginał z wystawy najprawdopodobniej wylądował na śmietniku. Nikt jeszcze wtedy nie spodziewał się, że będzie to jedno z najbardziej legendarnych i wpływowych dzieł sztuki współczesnej, zapewniające Duchampowi reputację geniusza (obok dorysowania wąsów Monie Lisie).
Jak podaje serwis SeeAllThis, który sprawę niedawno nagłośnił, w 1982 roku Duchamp napisał list, w którym wspomniał o swojej przyjaciółce kryjącej się pod męskim pseudonimem. Przyznał, że to właśnie ona wysłała pisuar na wystawę w Nowym Jorku. Przez lata Francuz opowiadał dwie historie rzekomego stworzenia przez siebie pisuaru – dwie zupełnie inne. Miejsce, z którego zostało wysłane dzieło, budzi jeszcze więcej wątpliwości. Była to Filadelfia, a Duchamp mieszkał w Nowym Jorku.
Historycy sztuki na autorkę "Fontanny" wskazali pionierkę nowojorskiego dadaizmu, Elsę von Freytag-Loringhoven, która dobrze znała się z Duchampem. Ta szokują prawda w świecie sztuki znana jest już od jakiegoś czasu, ale nie przebija się do opinii publicznej i podręczników. Przypisanie "Fontanny" kobiecie ma daleko idące konsekwencje - historię sztuki współczesnej najwyraźniej będzie trzeba napisać na nowo.
Elsa von Freytag-Loringhoven nigdy nie miała okazji zawalczyć o pisuar jako swoje dzieło. W czasach, gdy żyła, został wyrzucony na śmietnik i szybko zapomniany. Zmarła osiem lat przed tym, jak Breton przypisał autorstwo Duchampowi. Ten dekadę po jej śmierci zlecił wykonanie replik i gdy został okrzyknięty geniuszem, ona była już tylko przypisem w historii sztuki.
/źródło:SeeAllThis/
