Więcej niż „Dom dobry”. 10 najmocniejszych filmów o przemocy domowej

24-11-2025 • 2 min czytania

fot. kadr z filmu „Strażniczka”

Jedna na trzy kobiety w Unii Europejskiej doświadczyła przemocy ze względu na płeć. Przemoc domowa najczęściej odbywa się w tajemnicy, za zamkniętymi drzwiami. To zjawisko, które bywa trudne do zniesienia na ekranie, gdy jest nam rzucane w twarz wprost, bez upiększeń.

W rzeczywistości przemoc jest codziennością tysięcy osób, które często latami nie znajdują języka ani odwagi, by o niej mówić. Kino od lat próbuje tę ciszę przerwać. Podejmuje zadanie przełamywania tabu i nagłośnienia problemu, aby docierać do coraz szerszej liczby ofiar przemocy domowej i uświadamiać społeczeństwo, jak działać w takich sytuacjach. Dzięki bohaterkom i bohaterom tych historii widz może zbliżyć się do doświadczeń osób doznających przemocy, zrozumieć mechanizmy władzy, zależności ekonomicznej, wstydu czy gaslightingu, a także zobaczyć, że z przemocowego związku da się wyjść, choć droga bywa bolesna.

Z powodu niedawnej głośnej premiery „Domu dobrego” Smarzowskiego, dobitnie przedstawiającego przemoc domową, powróciła dyskusja o tym, jak mówić o przemocy. Postanowiliśmy wyróżnić dziesięć filmów, które w różny sposób podejmują temat przemocy domowej. Są tu zarówno dzieła poświęcone jej niemal w całości, jak i takie, w których przemoc staje się osią przemiany postaci albo łączy się z uzależnieniami, problemami psychicznymi czy presją społeczną. To filmy przejmujące, często bolesne, ale też dające nadzieję — na zmianę, przerwanie milczenia i solidarność z tymi, którzy wciąż żyją w strachu.

Bezpłatny telefon zaufania dla ofiar przemocy domowej: 800-120-002

tekst: Olga Kunicka

1/10

1. Mama (2014) reż. Xavier Dolan

Akcja filmu odbywa się w fikcyjnej Kanadzie 2015 roku, kiedy matka ma możliwość legalnie oddać „trudne” dziecko do specjalnego zakładu. Dolan tworzy intymny, surowy portret relacji między Diane a jej nastoletnim synem Stevem (Antoine-Olivier Pilon), chłopakiem z ADHD, impulsywnym, nadpobudliwym i często agresywnym. Po podpaleniu stołówki w ośrodku wychowawczym Steve wraca do domu, a matka ponownie staje przed emocjonalnie wyczerpującym wyzwaniem — jak podtrzymać miłość, granice i bezpieczeństwo w sytuacji, która ją przerasta. W ich życiu pojawia się cicha, zagadkowa sąsiadka, której obecność zaczyna wprowadzać balans w chaotyczną codzienność. Ciężkość fabuły jest przerywana scenami beztroski i niezwykle czułymi obrazami bliskości, które budują między bohaterami iluzję normalności. Wizualnie film to arcydzieło — wykorzystując dwa formaty obrazu 1:1 i panoramę, reżyser symbolicznie oddaje samopoczucie bohaterów, otwierając lub zamykając świat wraz z ich stanem psychicznym. Film otrzymał na festiwalu w Cannes Nagrodę Jury w 2014 roku.

2. Jestem najlepsza. Ja, Tonya (2017) reż. Craig Gillespie

Film oparty na prawdziwej historii łyżwiarki figurowej Tonyi Harding, uwikłanej w głośny skandal po ataku na swoją rywalkę Nancy Kerrigan. Produkcja nie jest typową biografią — to mocny psychologiczny portret kobiety, której całe życie kształtowały toksyczne relacje i presja otoczenia. Film zgłębia dzieciństwo bohaterki i okoliczności mające wpływ na jej skandaliczne zachowanie. Od najmłodszych lat Tonya była poddawana psychicznemu znęcaniu się ze strony matki (Allison Janney), obsesyjnie skupionej na jej sukcesie. Dorosłe życie przyniosło jej kolejny destrukcyjny związek, tym razem z przemocowym mężem Jeffem (Sebastian Stan). W rolę Tonyi wciela się wybitna Margot Robbie, która pokazuje szerokie spektrum emocji oraz surowe, mocne oblicze bohaterki. Reżyser prowadzi opowieść wielopłaszczyznowo, balansując między dramatem a czarną komedią, odsłania medialny spektakl i brutalność środowiska sportowego.

3. The Baby (1973) reż. Ted Post

Psychologiczny horror podejmujący historię pracownicy socjalnej, która zaczyna się interesować osobliwą rodziną Wadsworth. Rodzina składa się z matki, dwóch córek i 21-letniego syna, który zatrzymał się w rozwoju na poziomie niemowlaka, a kobiety dokładnie tak go traktują — nosi pieluchy, jest karmiony butelką i trzymany w kojcu. Zostało mu odebrane nawet podstawowe prawo do tożsamości — jego imię. Film Teda Posta opowiada o chorej miłości zakładającej chęć całkowitej kontroli. Fabuła przywodzi na myśl sprawę Gypsy Rose, choć tutaj sytuacja jest bardziej groteskowa, wręcz absurdalna. Dominują upiorna zależność i klaustrofobiczna atmosfera. Nie ma tu bezpośredniej przemocy — jedynie przesiąknięcie patologią nabierającą makabrycznego charakteru. „The Baby” skłania do refleksji na temat nieograniczonej mocy rodzica, który w tym przypadku wchodzi w rolę niemal boga.

4. Powrót do tamtych dni (2021) reż. Konrad Aksinowicz

Jedyna polska pozycja na tej liście to autobiograficzny portret rodziny lat 90. XX wieku. Główną postacią jest 14-letni Tomek (Teodor Koziar), którego ojciec (Maciej Stuhr) wyjechał do USA w celach zarobkowych. Z matką (Weronika Książkiewicz) podczas nieobecności ojca wiedzie sielankowe życie. Ciepłe światło i realia lat 90. przez pierwsze minuty filmu napełniają czułą nostalgią. Z powrotem ojca wszystko powoli się zmienia, kiedy wychodzi na jaw, że ma problem z alkoholem. Aksinowicz bez cenzury ukazuje rzeczywistość rodziny dotkniętej horrorem choroby alkoholowej, pełnej przemocy i strachu. Historia jest tym bardziej dramatyczna, że ukazana z perspektywy dziecka, które w mgnieniu oka musi podjąć rolę dorosłego i mediatora. Film dotyka do głębi, bo problem alkoholowy w Polsce, szczególnie w tamtych latach, był bardzo powszechny. Reżyser zadedykował film ojcu i przyznał się do bycia DDA.

5. Sypiając z wrogiem (1991) reż. Joseph Ruben

Laura (Julia Roberts) i Martin (Patrick Bergin) są małżeństwem od czterech lat. Z pozoru ich związek jest idealny — tworzą piękną i bogatą parę, mieszkają w pałacowej rezydencji przy plaży w Cape Cod. Martin, chorobliwie zazdrosny i kontrolujący, terroryzuje Laurę psychicznie i fizycznie, trzymając ją w luksusowej klatce. Zmęczona maltretowaniem, zdesperowana kobieta postanawia uciec, pozorując własną śmierć. Wszystko idzie dobrze, dopóki Martin nie odkrywa jej intrygi i nie próbuje jej odnaleźć. „Sypiając z wrogiem” to klasyczny thriller z lat 90., który wygrywa porządnym aktorstwem. Patrick Bergin idealnie oddaje obsesję i bezwzględność, dopełniając przerażający charakter oprawcy.

6. Strażniczka (2018) reż. Sarah Daggar-Nickson

„Strażniczka” to surowy dramat zemsty, który opowiada o traumie i jej konsekwencjach. Sadie (Olivia Wilde) jest ocalałą z przemocy domowej i zbudowała sobie misję: chronić inne kobiety, które są w podobnej sytuacji, przechodzą przez to samo piekło. Poznajemy ją w trakcie jednej z interwencji, kiedy rozprawia się z jednym z oprawców. Film to zgłębienie skutków przemocy domowej i ukazanie nieustannej walki z przeszłością. Reżyserka pokazuje, jak głęboko w psychice osadza się strach i jak trudna jest droga do odzyskania poczucia kontroli. Wykorzystując wszelkie środki, Sadie dąży do uzyskania katharsis. Tło wydarzeń — przytłaczająca szara zima na przedmieściach Nowego Jorku — dopełnia charakter opowieści, będąc odbiciem mroku psychiki bohaterki.

7. Bird (2024) reż. Andrea Arnold

„Bird” opowiada historię dwunastoletniej Bailey (Nykiya Adams), dorastającej w miejscu, które nigdy nie powinno być przestrzenią dzieciństwa. Mieszka wraz z bratem (Jason Buda) i ojcem Bugiem (Barry Keoghan) w opuszczonym, na wpół rozpadającym się budynku w hrabstwie Kent. Ich życie toczy się na marginesie społeczeństwa, w rzeczywistości pełnej biedy. Matka Bailey żyje kilka ulic dalej, ale jej dom nie jest bezpieczniejszy — uwikłana w wyniszczające relacje z kolejnymi mężczyznami, nie potrafi ochronić swoich młodszych dzieci przed traumami. Bailey, zagubiona w sytuacji rodzinnej, poszukuje szczęścia w momentach ulotnych i na jej drodze pojawia się Bird (Franz Rogowski) — tajemnicza, niemal magiczna postać, która wyłania się jak echo dziecięcych marzeń. Film buduje niezwykle delikatną, a jednocześnie brutalnie prawdziwą mozaikę życia na społecznym dnie. W tym świecie nie obowiązują znane nam normy, chłopaki z osiedla sami wymierzają sprawiedliwość, a dzieci dorastają zbyt szybko, bo dorośli, na których powinny móc liczyć, nigdy naprawdę nie dojrzeli.

8. Płonące łóżko (1984) reż. Robert Greenwald

Ten film to surowy, telewizyjny dramat oparty na prawdziwej historii Francine Hughes (Farrah Fawcett), która przez ponad dziesięć lat była ofiarą przemocy domowej ze strony męża (Paul Le Mat). Znęcanie trwa tak długo, ponieważ w latach 80. nikt nie chce udzielić wsparcia kobiecie błagającej o pomoc. Francine, regularnie bita, poniżana i gwałcona, w końcu doprowadzona do granic wytrzymałości, podpala męża, gdy ten śpi. Od razu zgłasza się na policję i to z jej spokojnej relacji oraz sekwencji wspomnień poznajemy pełen obraz tego, przez co przeszła. Przejmujące studium prób wyjścia z przemocy domowej, w których bohaterka nie dostrzega już innych możliwości i popełnia zbrodnię. Fawcett daje podziwu godny, mocny występ — od kreacji pełnej energii nastolatki po zdesperowaną dojrzałą kobietę będącą ofiarą przemocy. Greenwald mistrzowsko ukazuje realia systemu lat 80., który bagatelizował przemoc, dopóki nie zaistniała tragedia.

9. Jeszcze nie koniec (2017) reż. Xavier Legrand

Debiut Xaviera Legranda w pełnym metrażu dotyczy rozwodu. Otwierająca scena z sądu rodzinnego to długi, statyczny obraz papierologii i funkcjonowania systemu. To wtedy zapada decyzja o dzielonej opiece nad Julianem (Thomas Gioria), który odtąd będzie krążył między matką Miriam (Léa Drucker) a ojcem Antoine'em (Denis Ménochet). W Antoine'ie rośnie przekonanie o poniesionej porażce jako mąż i ojciec, a zaistniała sytuacja zaczyna go frustrować. Zranione męskie ego i odtrącenie ze strony bliskich przekształcają się w czystą agresję, która z biegiem czasu ciągle przybiera na sile, tworząc trudną do zniesienia grozę. Film podejmuje temat przemocy domowej z niezwykłą wnikliwością, budując kontrast między początkowym majestatem sądu i funkcjonowaniem porządku prawnego a ostatecznym chaosem i władzą silniejszego. „Jeszcze nie koniec” to wnikliwy, bezlitośnie szczery portret przemocy domowej i tego, jak łatwo z pozornie neutralnych decyzji prawnych rodzi się dramat, który najbardziej uderza w dziecko. Za ten film Xavier Legrand otrzymał Srebrnego Lwa na Festiwalu w Wenecji.

10. Kolor purpury (1985) reż. Steven Spielberg

Wybitne dzieło Stevena Spielberga ukazujące realia amerykańskiego Południa pierwszej połowy XX wieku, oparte na powieści nagrodzonej Pulitzerem. To pierwsza wysokobudżetowa produkcja w dziejach Hollywood, której wszystkimi bohaterami byli czarnoskórzy aktorzy. Główną bohaterką jest Celie (w tej roli najpierw Desreta Jackson, później Whoopi Goldberg), która zostaje zmuszona do małżeństwa z Albertem wykupującym ją od jej ojca. Dziewczyna całe życie miała do czynienia z przemocą — od gwałcącego ją ojca, z którym ma dwójkę dzieci, trafia w ręce tyrana, który wykorzystuje i krzywdzi ją przy każdej okazji. Spielberg pokazuje jej życie od dzieciństwa po starość, ukazując przekrój przemocy, samotności i prób przetrwania w brutalnych realiach. Celie odzyskuje siłę dzięki relacjom z innymi kobietami, które stają się dla niej jedyną przestrzenią wsparcia i czułości. To intensywne kino o systemowym ucisku, kobiecej solidarności i odradzaniu się mimo totalnej beznadziei.