fot. kadr z filmu „Na rauszu”
Skandynawskie filmy od lat cieszą się uznaniem widzów na całym świecie, coraz częściej pojawiają się na popularnych platformach streamingowych, dzięki czemu są łatwiej dostępne także dla polskich odbiorców. W zestawieniu poniżej prezentujemy wybrane tytuły z Danii, Szwecji i Norwegii, które warto obejrzeć.
Filmy skandynawskie oferują coś bezcennego – autentyczność i odwagę w poruszaniu trudnych tematów, które inne kinematografie często omijają szerokim łukiem. Czy to dzięki rewolucji Dogma 95, która na zawsze zmieniła sposób myślenia o filmie, czy fenomenowi Nordic Noir, który podbił serca miłośników kryminałów na całym świecie, skandynawscy twórcy konsekwentnie udowadniają, że wielkie kino nie potrzebuje wielkich budżetów. Potrzebuje za to bezkompromisowej wizji artystycznej i gotowości do konfrontacji z najbardziej niewygodnymi prawdami o współczesnym świecie.
Poniższa lista to subiektywny wybór tytułów, które najlepiej reprezentują różnorodność i siłę współczesnego kina skandynawskiego.
1/10
Złe Dni
„Złe dni” (oryginalny tytuł „I onde dager") to norweski thriller z 2021 roku w reżyserii Tommy'ego Wirkoli. Film opowiada historię małżeństwa – reżysera z blokadą twórczą i zapomnianej aktorki – które postanawia zakończyć swój nieudany związek w wyjątkowo drastyczny sposób. Para bohaterów wyjeżdża do leśnej chatki z zamiarem wzajemnego się zabicia, jednak stają w obliczu jeszcze większego zagrożenia, gdy pojawiają się nieoczekiwani goście.
Tommy Wirkola, znany z filmów takich jak „Hansel i Gretel: Łowcy czarownic” oraz kultowego „Dead Snow”, wrócił do korzeni i stworzył kolejną czarną komedię. Film charakteryzuje się typowym dla tego reżysera smoliście czarnym humorem i znacznymi dawkami przemocy w stylu Quentina Tarantino. Dostępny na Netflixie.
Na rauszu
„Na rauszu” to duński dramat z 2020 roku w reżyserii Thomasa Vinterberga. Film opowiada historię czterech przyjaciół – nauczycieli z liceum – którzy postanawiają przetestować teorię norweskiego filozofa Finna Skårderuda, głoszącą że ludzie rodzą się z niedoborem alkoholu we krwi. W głównej roli wystąpił Mads Mikkelsen jako Martin, zmęczony życiem nauczyciel historii, który wraz z kolegami rozpoczyna eksperyment polegający na utrzymywaniu stałego poziomu alkoholu we krwi podczas pracy. Początkowo wydaje się to pozytywnie wpływać na ich życie zawodowe i osobiste, jednak z czasem sytuacja wymyka się spod kontroli.
Film zdobył Oscara za najlepszy film międzynarodowy w 2021 roku, a Mads Mikkelsen otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora na Festiwalu Filmowym w Cannes. Vinterberg stworzył głęboką refleksję nad duńską kulturą picia, kryzysem wieku średniego i poszukiwaniem sensu życia. Dostępny na HBO MAX.
22 lipca
„22 lipca” to norweski film z 2018 roku w reżyserii Paula Greengrassa, który opowiada o tragicznych wydarzeniach z 22 lipca 2011 roku w Norwegii. Film przedstawia zamach terrorystyczny przeprowadzony przez Andersa Breivika, który zabił 77 osób – najpierw wysadzając bombę w Oslo, a następnie dokonując strzelaniny na wyspie Utøya podczas obozu młodzieży Partii Pracy.
Greengrass, znany z filmów takich jak „United 93” czy seria „Jason Bourne”, zastosował charakterystyczny dla siebie quasi-dokumentalny styl filmowania. Film koncentruje się nie tylko na samych zamachach, ale przede wszystkim na ich następstwach – procesie leczenia ofiar, śledztwie oraz próbach odbudowy społeczności po tragedii. Produkcja wywołała mieszane reakcje w Norwegii – niektórzy krytykowali zbyt wczesne podjęcie tego tematu w kinie, podczas gdy inni docenili wrażliwe podejście reżysera do trudnego materiału.
Film dostępny na Netflixie.
Czasem trzeba odpuścić
Szwedzki dramat z 2024 roku w reżyserii Josephine Bornebusch, która napisała również scenariusz i zagrała główną rolę. Film opowiada o Stelli, matce próbującej utrzymać wszystko pod kontrolą, podczas gdy jej rodzina znajduje się na granicy rozpadu. W desperackiej próbie uratowania rodziny Stella zabiera najbliższych w podróż przez Szwecję na konkurs pole dance'u, w którym startuje jej nastoletnia córka Anna. Ta rodzinna wyprawa staje się okazją do konfrontacji z prawdą o ich związkach i próbą odbudowania więzi, zanim będzie za późno.
Film łączy elementy dramatu psychologicznego z komedią, poruszając tematy wyczerpania macierzyńskiego, kryzysu małżeńskiego i trudności w komunikacji rodzinnej. Produkcja zadebiutowała na Netflix w listopadzie 2024 roku i zyskała bardzo wysokie oceny widzów, którzy ostrzegają przed jego poruszającym charakterem.
Wschodni Sztokholm
Szwedzki dramat z 2011 roku w reżyserii Simona Kaijsera. Tytuł odnosi się do końcowej stacji kolejki w stolicy Szwecji, która nadaje ton całej narracji filmu. Film opowiada historię miłości dwojga nieznajomych – Johana (Mikael Persbrandt) i Anny (Iben Hjejle), którzy spotykają się w pociągu jadącym z centrum Sztokholmu na przedmieścia, gdzie oboje mieszkają. To przypadkowe spotkanie dwóch osób, których życia wcześniej połączyła wspólna tragedia, staje się początkiem intensywnej relacji.
Historia rozwija się podczas wspólnej podróży bohaterów „aż do ostatniej stacji” – zarówno w sensie dosłownym, jak i metaforycznym. Ich związek jest pełen pasji, ale również skrywa kłamstwa i tajemnice z przeszłości. Film eksploruje tematy winy, żalu i możliwości odnalezienia miłości pomimo bolesnych doświadczeń.
Dostępny na Netflixie
Walka z lodem
„Walka z lodem” to oparta na faktach, brutalna i bezlitosna relacja z wyprawy na Grenlandię. To ekranizacja ukazująca nie tylko przepiękne kadry dzikiej, nieokiełznanej natury, ale także samotność, wycieńczenie bohaterów, ich frustracje i wreszcie psychozę. Dostępny na Netflixie.
Millenium: Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet
„Millennium: Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet” (oryginalny tytuł „Män som hatar kvinnor”) to szwedzki thriller z 2009 roku w reżyserii Niels Arden Opleva, będący pierwszą częścią trylogii filmowej opartej na bestsellerowych powieściach Stiega Larssona. Film opowiada historię dziennikarza śledczego Mikaela Blomkvista (Michael Nyqvist), który zostaje skazany za zniesławienie potężnego biznesmena. Blomkvist otrzymuje propozycję zbadania tajemniczego zniknięcia Harriet Vanger sprzed 40 lat od patriarchy wpływowej rodziny przemysłowców. Do śledztwa dołącza tajemnicza hacker Lisbeth Salander (Noomi Rapace), młoda kobieta z traumatyczną przeszłością i niezwykłymi umiejętnościami komputerowymi.
Noomi Rapace stworzyła ikoniczną postać Lisbeth Salander – antyspołecznej, ale genialnej hackerki z charakterystycznymi tatuażami i piercingami. Jej kreacja przyniosła międzynarodowe uznanie i otworzyła jej drogę do kariery w Hollywood. Film porusza ciężkie tematy przemocy wobec kobiet, korupcji i mrocznych tajemnic szwedzkiego establishmentu. Produkcja odniosła ogromny sukces zarówno w Szwecji, jak i na arenie międzynarodowej, prowadząc do powstania dwóch kolejnych części trylogii oraz amerykańskiego remake'u z 2011 roku w reżyserii Davida Finchera.
Dostępny na Prime Video
Daniel
„Daniel” (oryginalny tytuł „Ser du månen, Daniel") to duński dramat z 2019 roku w reżyserii Niels Arden Opleva, opowiadający prawdziwą historię duńskiego fotografa Daniela Rye. Film przedstawia traumatyczne doświadczenia młodego reportera, który udał się do Syrii, aby dokumentować życie uchodźców zmuszonych do opuszczenia swoich domów.
Daniel Rye zostaje porwany przez członków Państwa Islamskiego i spędza w niewoli aż 398 dni, poddawany torturom i przesłuchaniom. Film ukazuje nie tylko jego cierpienia w syryjskim więzieniu, ale również desperackie starania rodziny o jego uwolnienie oraz wpływ tej sytuacji na duńskie społeczeństwo i media. Produkcja została wyróżniona przez Duńską Akademię Filmową, zwyciężając między innymi w kategorii Najlepszy aktor pierwszoplanowy oraz otrzymując Nagrodę Publiczności w 2020 roku. Film kręcono w Aarhus w Danii, Szwecji oraz Jordanii, a zdjęcia trwały od października 2018 do stycznia 2019 roku.
Dostępny na TVP VOD.
Mężczyzna imieniem Ove
„Mężczyzna imieniem Ove” (oryginalny tytuł „En man som heter Ove”) to szwedzki komediodramat z 2015 roku w reżyserii Hannesa Holma, będący adaptacją bestsellerowej powieści Fredrika Backmana z 2012 roku. Film opowiada historię 59-letniego Ove Lindahla (Rolf Lassgård), zgorzkniałego wdowca, który sześć miesięcy po śmierci ukochanej żony Sonji pogrąża się w depresji.
Ove to emerytowany pracownik kolei, który spędza dni na egzekwowaniu zasad obowiązujących na osiedlu i odwiedzaniu grobu żony. Jego uporządkowany świat przewraca się do góry nogami, gdy do domu naprzeciwko wprowadza się czteroosobowa rodzina – irańska imigrantka Parvaneh ze szwedzkim mężem Patrickiem i dwiema córkami.
Film łączy elementy komedii z dramatem, pokazując poprzez retrospekcje życie Ove – od trudnego dzieciństwa po miłość do Sonji i tragiczne wydarzenia, które ich dotknęły. Nowi sąsiedzi stopniowo przełamują lodowatą fasadę Ove, który odkrywa, że życie wciąż ma mu coś do zaoferowania. Produkcja odniosła międzynarodowy sukces, otrzymując dwie nominacje do Oscara – za najlepszy film nieanglojęzyczny oraz za charakteryzację. W 2022 roku powstał amerykański remake „Mężczyzna imieniem Otto” z Tomem Hanksem w roli głównej.
Dostępny na Outfilm.
The Square
„The Square” to szwedzko-francusko-niemiecko-duński dramat z 2017 roku w reżyserii Rubena Östlunda, który zdobył Złotą Palmę na Festiwalu Filmowym w Cannes. Film opowiada historię Christiana (Claes Bang), kuratora sztuki współczesnej w prestiżowym muzeum sztuki w Sztokholmie, który przygotowuje kontrowersyjną wystawę instalacji artystycznej o tytule „The Square”.
Tytułowa instalacja to kwadrat narysowany na podłodze, który ma symbolizować strefę zaufania i altruizmu, gdzie wszyscy ludzie mają równe prawa i obowiązki. Jednak życie Christiana komplikuje się, gdy zostaje okradziony, a jego próby odzyskania skradzionych rzeczy prowadzą do nieprzewidzianych konsekwencji, które podważają jego własne wartości moralne. Film to ostra satyra na współczesny świat sztuki, hipokryzję liberalnej elity oraz społeczeństwo medialne. Östlund z charakterystycznym dla siebie czarnym humorem i precyzyjną obserwacją krytykuje nowoczesne społeczeństwo dobrobytu, pokazując przepaść między deklarowanymi ideałami a rzeczywistymi działaniami.
Dostępny na FilmBox+ oraz Polsat Box Go.
Polecane
„Niebo. Rok w piekle”. Tomasz Kot i mroczne oblicza lat 90. w nowym serialu HBO Max
Fałszywy głos Trumpa w nowym teledysku Bad Bunny'ego. Muzyk porusza temat imigrantów
You are now entering Poland. Lider zespołu The Smiths pozuje z polskim znakiem
Na ten moment wielu czekało. W lipcu do Sejmu trafi projekt depenalizacji marihuany
10 tytułów Netflixa, których nie można przegapić w lipcu
12 mocnych i gorących premier na platformach streamingowych w lipcu
Polecane
„Niebo. Rok w piekle”. Tomasz Kot i mroczne oblicza lat 90. w nowym serialu HBO Max
Fałszywy głos Trumpa w nowym teledysku Bad Bunny'ego. Muzyk porusza temat imigrantów
You are now entering Poland. Lider zespołu The Smiths pozuje z polskim znakiem
Na ten moment wielu czekało. W lipcu do Sejmu trafi projekt depenalizacji marihuany
10 tytułów Netflixa, których nie można przegapić w lipcu